vk weblog De stelling dat artiesten stilte ook zelf kunnen afdwingen werd gisteravond bewezen. Publiek en artiesten maakten er een bijkans perfecte avond van in Paradiso. Dat schrijft Volkskrant-recensent Gijsbert Kamer.

Zelden zo'n mooi concert beleefd als gisteravond. Gillian Welch in Paradiso was van de meest betoverende soort. Ik wist een beetje wat ik kon verwachten, want ik zag haar met partner Dave Rawlings eind september nog in Los Angeles (waaraan ik eerder al een blog wijdde).

Maar dat het zo mooi zou worden, kwam toch als een verrassing.
Om te beginnen was het vanaf de eerste noten muisstil in Paradiso. Ik vond het er weer te vol, en begreep al niet waarom er vorige week ineens nog wat kaarten beschikbaar kwamen. Nodigt immers alleen maar uit tot meer rumoer.

Maar de stelling dat artiesten stilte ook zelf kunnen afdwingen werd gisteravond bewezen. Publiek en artiesten maakten er een bijkans perfecte avond van.
Waar ik me in Los Angeles nog afvroeg waarom er na drie kwartier een pauze werd ingelast, begreep ik dat gisteren een stuk beter. Niet alleen Welch en Rawlings hadden tijd nodig om even bij te komen. Wij, het publiek ook.

Welch en Rawlings schrijven en spelen hun liedjes samen. Ze gebruiken hun stem, een paar akoestische gitaren en een banjo. Dat laatste instrument is, zo heb ik me wel eens laten vertellen, lastig om gestemd te houden, vooral temperatuursverschillen zijn funest.
Zo ondervond Welch ook die tot twee keer toe een nummer afbrak om Rawlings haar banjo te laten stemmen. Het waren de enige momenten dat de perfectie even onderbroken werd, want perfect was het.

Zo zuiver als Welch zingt, zo knap als Rawlings de tweede stem er beheerst achter verstopt en de knappe manier waarop hij zijn vernuftige gitaarspel vervlecht met dat van Welch is echt heel bijzonder.

En dan de liedjes. Die klinken echt alsof het stokoude traditionals zijn, begin vorige eeuw gecomponeerd in de Appalachen en dankzij overlevering in Nashville beland. Maar het repertoire is nieuw, hooguit de technieken die het duo hanteert om hun liedjes te componeren zijn klassiek. Hebben de lessen die beiden gevolgd hebben aan de Berklee muziekschool in Boston hen geleerd, zoals het duo me vorige maand toevertrouwde.

Gewoonste zaak van de wereld
Het knappe van hun laatste en samen met Time (The Revelator) beste plaat, The Harrow & The Harvest is dat het duo op geen enkele manier echt probeert te imponeren. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is volgen de tien klein gehouden, akoestische liedjes elkaar op. Ze nestelen zich meteen vast in je geheugen en maken steeds meer indruk naarmate je ze vaker hoort. Precies zoals het hoort dus.
Alleen zo eenvoudig als het lijkt, zijn  de liedjes niet tot stand gekomen. Het duo heeft er acht jaar over gedaan om hun iets mindere plaat Soul Journey op te volgen. Achteraf niet erg, maar zoals ze zelf al zeiden: pas echt opgelucht zijn ze als er snel weer een nieuwe plaat gemaakt kan worden. Dan hebben ze hun demonen, wat die ook mogen wezen, pas echt uitgebannen.

In Paradiso was niks te merken van artistieke strubbelingen. Het duo speelde met een gemak en een vanzelfsprekendheid die hoort bij dit soort liedjes maar die me toch lastig te realiseren lijkt.
Het mooist vond ik de liedjes van voornoemde platen. Revelator is echt een moderne Americana klassieker en kan zich meten met het mooiste van Gram Parsons en Emmylou Harris. En Tennessee van de nieuwe plaat is misschien wel het mooiste dat het duo tot nu toe opnam, alhoewel ik de laatste dagen ook een zwak voor Down Along The Dixie Line heb ontwikkeld.

Wat de avond ook zo bijzonder maakte is dat je gaandeweg steeds meer een gevoel van tijdloosheid bekroop. Er is helemaal niets modern, hip, of actueel aan de muziek van Gillian Welch. Ze zoeken geen aansluiting bij welke stroming dan ook, ze hebben gewoon een eigen genre geschapen.
Hun muziek wordt aangeduid als 'roots', 'country' of 'alt.country'. Ik noem het gewoon soul Superieure soulmuziek.

The Harrow & The Harvest is een plaat waarvan ik zeker weet dat ik er over vijf jaar nog net zo van kan genieten als nu. En de herinnering aan het weergaloze optreden gisteren zal ik eeuwig meedragen.
En dan te bedenken dat het duo dit al maanden avond aan avond doet, zulke liedjes spelen, tweeënhalf uur lang, alsof het de gewoonste zaak van de wereld is.

Elvis Costello
Vanavond staan ze in Antwerpen. Ik hoef er niet heen, het zit allemaal nog te vers in mijn hoofd. Ik ben onderweg naar een held van weleer, Elvis Costello in Groningen. Ik moet denken aan 25 jaar geleden toen hij twee avonden in het Utrechtse Vredenburg stond. Ook dat waren optredens waar ik jarenlang op kon teren. Costello had dat jaar twee van zijn betere platen uitgebracht. Blood & Chocolate en The King Of America.
Die laatste werd geproduceerd door T-Bone Burnett en was een favoriet van Gillian Welch, net als het door hem geproduceerde solo-debuut van Peter Case.

Die twee platen waren voor Gillian Welch bepalend voor de muziek die ze met Dave Rawlings is gaan maken.
Muziek die wat mij treft tot de mooiste van dit of ieder ander moment kan worden gerekend.

Ik zal er tijdens Elvis Costello vanavond veel aan terug denken. 

^{Gijsbert Kamer is redacteur van de Volkskrant.}