Laat niemand lichtvaardig denken over de gevolgen van een Iraans kernwapen, schrijft Paul Brill in zijn wekelijkse column in de Volkskrant.

Het bloedige geweld in Syrië beheerst het internationale nieuws. De afschuwwekkende taferelen in Homs versterken de roep om het bewind van president Assad niet slechts met vermaningen en sancties te bestoken.

Toch zou het me niet verbazen als in de wandelgangen van de voornaamste westerse ministeries van Buitenlandse Zaken toch meer wordt gedelibereerd over een belendend probleem in het Midden-Oosten: de Iraanse nucleaire aspiraties en de mogelijkheid van een Israëlische militaire soloactie om te voorkomen dat de ayatollahs al op afzienbare termijn de beschikking krijgen over een kernwapen.

Want hoe stuitend het optreden van de Syrische machthebbers ook is, er is weinig wat de internationale gemeenschap kan doen zolang zij de bescherming genieten van Rusland en China. Anders dan in Libië is militaire inmenging sowieso een hachelijke onderneming. De geografische en politieke omstandigheden zijn veel weerbarstiger.

De realiteit is ook dat de Syrische perikelen vooralsnog weinig uitzaaiingen kennen in de regio. Natuurlijk volgt iedereen de gebeurtenissen met argusogen en heeft de Arabische Liga het bewind in Damascus met ongewone prontheid gekapitteld. Maar behalve het verlenen van stille steun - van Iran en de Libanese Hezbollah aan Assad en van de Golfstaten aan de oppositie - lijken de verschillende kampen toch terug te schrikken voor een mate van bemoeienis die de crisis op scherp zou kunnen zetten. Zo houdt Israël zich muisstil: mocht Assad ten val komen, dan zullen de Israëli's daar geen traan om laten - maar tegelijk is voor hen zeer de vraag of ze met een nieuw bewind, dat een sterkere islamitische inslag heeft en in eerste instantie vermoedelijk onvast in het zadel zit, beter af zijn.

Maar de bouw van een Iraans kernwapen zal zeker niet beperkt blijven tot een locaal stormfront en kan het hele Midden-Oosten op stelten zetten. Te veel spelers voelen zich hierdoor wezenlijk bedreigd. De spanning is de afgelopen week sterk opgelopen door alarmistische taal van de Israëlische minister van Defensie Barak. Op een veiligheidsconferentie die elk jaar veel aandacht trekt, zei hij dat Iran slechts enkele maanden is verwijderd van een 'zone of immunity', wat slaat op de aanleg van een ondergrondse opslagplaats voor verrijkt uranium, die zo'n dikke granieten beschermingslaag heeft dat zelfs de zwaarste Amerikaanse bommen er niet doorheen komen. En hij betoogde dat het gevaar van een nucleair bewapend en in vernietigingsretoriek zwelgend Iran groter is dan dat van een operatie die ten doel heeft de aspiraties van Teheran nu te torpederen.

Dit is natuurlijk niet meer dan een calculated guess, zoals er veel onzeker is in deze hele kwestie. Is de regering-Netanyahu inderdaad vastbesloten om Iran af te houden van een kernwapen, zo nodig op eigen kracht, of is er sprake van psychologische oorlogvoering, in de hoop dat de Iraanse leiders alsnog tot een deal kunnen worden bewogen? Feit is dat Israël grote bondgenoot Amerika pas enkele uren tevoren inlichtte toen het in 1981 de Iraakse kernreactor-in-aanbouw bij Bagdad bombardeerde; ook de vernietiging van een vermoedelijke Syrische reactor in 2007 verliep in stilte. Nu wordt bij herhaling gezinspeeld op een klap uit de lucht.

Maar behaalde resultaten in het verleden geven geen garantie voor de toekomst. Dat geldt ook voor de haalbaarheid van een militaire operatie. De meeste experts betwijfelen of Israël wel de middelen heeft voor een effectieve luchtactie tegen de verspreide Iraanse installaties. Anderzijds zou Israël er op kunnen mikken dat het met enkele gerichte aanvallen een forse Iraanse reactie uitlokt, bijvoorbeeld in de Straat van Hormoez, waardoor de Amerikanen zich alsnog in de strijd moeten mengen.

Het is duidelijk dat de regering-Obama, mede met het oog op de verkiezingen, zeer beducht is voor dit scenario en alles op alles zet om Iran met andere middelen onder druk te zetten. Dat lijkt me de juiste tactiek - de gevolgen van een door Israël uitgelokte oorlog zijn niet te overzien.

Maar laat ook niemand lichtvaardig denken over de gevolgen van een Iraans kernwapen. Hezbollah (40- tot 50.000 raketten in Zuid-Libanon) en Hamas hebben dan plotseling de rugdekking van een atoommacht. Israël zal zijn afschrikkingspotentieel willen opvoeren met een second-strike capability, bijvoorbeeld door een onderzeeër met kernraketten te laten rondvaren. Andere landen - Egypte, Saoedi-Arabië, Turkije - zullen een overwicht van het missionaire sjiitische Iran vrezen en allicht ook de nucleaire weg opgaan.

En wie weet blijft het zelfs daarbij niet. Want kan Europa lijdzaam toezien als er aan de rand van het continent een enorme militaire opbouw gaande is? Meer in het bijzonder: zal Duitsland, dat als leidende Europese mogendheid zijn licht niet langer onder de korenmaat pleegt te zetten, er volstrekt onbewogen bij blijven? Het lijkt me naïef om daar voetstoots van uit te gaan.

^{Paul Brill is columnist van de Volkskrant}