Staatssecretaris Bleker (links) bezoekt in december 2011 een schapenboer vanwege de uitbraak van het Schmallenbergvirus.
Staatssecretaris Bleker (links) bezoekt in december 2011 een schapenboer vanwege de uitbraak van het Schmallenbergvirus. © ANP

Martin Sommer: 'Vooral Henk Bleker gaan we missen'

Op de eerste dag van zijn staatssecretarisschap zei Henk Bleker nee tegen de plannen voor het Oostvaarderswold. En dus kon het routineuze moord-en-brandschreeuwen over Bleker de natuursloper beginnen. Maar hoeveel keus had Bleker eigenlijk?, vraagt Martin Sommer zich af.

Het schijnt nog twee weken te duren voordat er een nieuw kabinet zit. Zolang moeten we het nog doen met de mannen die het oude zeer belichamen. Van Gerd Leers zullen we, afgezien van de verfbom die woensdagnacht tegen zijn huis is gegooid, weinig meer vernemen. Het zal menigeen verdrieten, maar Halbe Zijlstra komt vermoedelijk terug als VVD-fractievoorzitter. En dan Henk Bleker natuurlijk. Vooral hem gaan we missen.

Bleker geeft af en toe nog een teken van leven. Twee weken geleden liet hij zich bij het radioprogramma Vroege Vogels bekronen als de vieste man van Nederland. Afgelopen week werd zijn natuurwet controversieel verklaard - Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren noemde die een 'natuurramp'. Nico de Haan van genoemde Vroege Vogels voorspelde dat het met deze natuurwet 'knallen op zijn Frans' zou worden. Hij bedoelde dat de jacht zou toenemen. Ik zei toch dat we Henk Bleker gaan missen.

Gebeten hond
De weerzin tegen Leers en Zijlstra mag er wezen, maar vooral Henk Bleker was vanaf dag één de gebeten hond. Toen maakte het kabinet Rutte bekend dat het Oostvaarderswold niet doorgaat, de voorgenomen groene slagader vanaf de Oostvaardersplassen bij Lelystad richting Veluwe. Het Oostvaarderswold hoort bij de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), de planologische droom waarin grote grazers van Lelystad tot in Duitsland ongestoord kunnen draven. Wie daaraan komt, komt aan de laatste resten van gidsland Nederland.

De standaardreactie bij progressieve politiek en pers luidde dan ook dat Bleker 'met één pennestreek' het natuurbeleid om zeep had gebracht. Iedereen was het eens over nut en noodzaak van de EHS, behalve de verschrikkelijke Bleker. Van meet af aan was Bleker een ideale schurk en hij deed zijn best om steeds schurkachtiger te worden, met zijn 'elitenatuur', boeren als de beste natuurbeschermers en zijn briefje voor Mauro. Maar nu is het College van Gedeputeerde Staten van Flevoland gevallen na een rapport over het Oostvaarderswold. De bordjes blijken toch anders te hangen.

Pennestreek
Van Blekers 'pennestreek' was helemaal geen sprake. Niemand had nog van hem gehoord toen Flevoland werd gewaarschuwd dat de plannen voor een groene corridor weliswaar prachtig, maar vooral ongedekt waren. Al in 2006 waren er in de Provinciale Staten grote aarzelingen over de veronderstelde rijksbijdrage. Het accountantskantoor Deloitte waarschuwde in 2009 dat nog niet de helft van het benodigde geld er was. Begin 2010 inventariseerde een werkgroep voor de minister (Verburg) mogelijke bezuinigingen op Landbouw & Natuur en werd voorgesteld met de hele Ecologische Hoofdstructuur pas op de plaats te maken, aangezien er tot 2018 een tekort van 2,2 miljard dreigde.

Nog altijd geen verschrikkelijke Bleker aan de horizon. Gedeputeerde Staten vonden intussen niet dat het tijd werd om kalmer aan te doen. Ook was het nog geen tijd voor overleg. Integendeel, de risicorapporten werden achtergehouden en het parool was: met verdubbelde ijver voorwaarts met de ontwikkeling van het Oostvaarderswold. Deloitte had deze strategie trouwens ook geadviseerd. Tempo houden, snel besluiten voorleggen om 'momenten voor politieke discussie te minimaliseren'.

Vervolgens zei staatssecretaris Bleker op zijn eerste dag nee en kon het grote moord en brand-schreeuwen beginnen. Deze bestuurlijke praktijk is bekend, heet keurig het creëren van commitment dan wel zorgen dat het point of no return is gepasseerd.

Hoger bestuurlijk doel
Toevallig speelt er deze dagen een soortgelijk akkefietje in de stad Groningen en ook daar viel er een college over. De elementen zijn dezelfde. Er is een hoger bestuurlijk doel, cultuur of natuur dan wel, zoals in Groningen, de aanleg van een tram. Het hogere doel rechtvaardigt een macho bestuursstijl, in Groningen welwillend 'wethouderscultuur' genoemd. Het derde ingrediënt is dat het benodigde geld niet uit eigen zak komt. Als het voldongen feit er is, betalen ze wel. Maar in de crisis betalen ze niet, en dan blijkt dit politieke piramidespel zowel in armlastige eurolanden als in de polder te stranden.

De rest is geschiedenis. Zowel de rechtbank in Zwolle als de Raad van State oordeelde genadeloos over de claim van Flevoland. Verbijstering bij de gedeputeerden. Volgde het onderzoek waaruit bleek dat Provinciale Staten niet waren ingelicht, daarna het onvermijdelijke aftreden. Op een internetfilmpje zei een afgetreden gedeputeerde dat het lag aan de beeldvorming.

Dat element was ik nog vergeten - de sterke man uit de Groningse gemeenteraad zei precies hetzelfde. Het lag niet aan ons dat Groningen nu 40 miljoen kwijt is, maar aan de beeldvorming. De gedeputeerde verwees in zijn blog naar dagblad Trouw. Daarin viel te lezen dat de bestuurders in elk geval als leeuwen hadden gevochten voor het natuurgebied, en dat niemand ze dat kon afnemen. Bij Trouw, daar hadden ze het tenminste begrepen.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant, en schrijft elke week een column in het zaterdagse katern Vonk.