Dictatoriale tegenhangers van democratisch gekozen politici worden vaak voor gek verklaard. Maar opereren zij echt dwaas, vraagt Thomas von der Dunk zich af. Vanuit hun eigen perspectief geenszins, stelt hij.

De Haagse actualiteit noodzaakte mij de vorige keer mijn drieluik even te onderbreken om aandacht te besteden aan onze door Amerika betaalde eigen idioten; bij deze derhalve de voortzetting en afsluiting ervan.

De journalistieke omgang met Wilders vormt overigens een mooie illustratie van het onderliggende axioma van de democratie als systeem: dat de kiezer niet gek is, en dus de door hem gekozene evenmin.

Ook al kraamt Grote Geert, of een van zijn vele bedrijfspoedels, regelmatig evident de grootst mogelijke onzin uit, zijn twittertaal wordt braaf als politiek bijzonder belangwekkend genoteerd, en wat dat betreft gaan Binnenhofduiders even ijverig als orakelontleders aan de slag als Pyongy-ang-watchers indertijd deden bij Kim Jong-il. 

De kiezer heet namelijk altijd gelijk te hebben - als dat niet zo zou zijn, wordt immers de legitimiteit onder het democratische bestel weggehaald - en dus wil het idee dat die best massaal zou kunnen raaskallen en volledig de plank mis zou kunnen slaan, er niet in. Het is een noodzakelijke fictie.

Democratisch gekozen politici die op steun van een behoorlijk deel van het electoraat kunnen bogen, worden daarom ook als het om hun ideeën gaat qualitate qua serieuzer genomen dan hun dictatoriale tegenhangers - ook als die evenzeer op een substantiële aanhang kunnen bogen.

Let u maar eens op: hoe vaak wordt Ahmadinejad niet voor gek verklaard? Of vroeger Saddam, Kadhafi en, inderdaad, Kim Jong-il? Wel: er valt veel onsympathieks over de heren te zeggen, maar of ze ook gek waren, dwaas opereerden? Vanuit hun eigen perspectief geenszins.

Neem Kadhafi: die wisselde even flexibel van koers, kocht en verkocht even schaamteloos bondgenoten indien dat zijn eigen belang diende als menige lang als innovatief bejubelde held uit het neoliberale bankiersgeslacht. Dat hij na vier decennia succesvol aan de macht blijven een keer misgokte -wel, dat overkwam Rijkman Groenink met zijn laatste deal ook.

Ook Ahmadinejad handelt in het geheel niet 'irrationeel'. Bush heeft ooit Iran, Irak en Noord-Korea als leden van de 'As van het Kwaad' betitelt. Wel, sinds zijn inval in Irak weten ze in Iran wat Amerika het liefste met zulke leden doet. Regime change staat nu ook in Syrië hoog op het programma.

De meeste dictatoriale regimes zijn daar niet dol op. Ook veel democratisch gekozen machthebbers stellen het moment van vertrek overigens eveneens graag zolang mogelijk uit. Dus als men in Pyongyang en Teheran naar een atoombom streeft om zulke regime change te beletten, lijkt mij dat een vrij logisch antwoord op het streven van Washington. Ook tegen de achtergrond van hun eigen historische trauma's, waarover wij de schouders ophalen, terwijl wij zelf de onze - van Bezetting tot Japanse Ereschulden - toch zo innig koesteren.

Niet alleen veel Amerikanen schijnen impliciet te veronderstellen dat het eerste eigen fysieke contact met de Arabische wereld pas op 11 september 2001 is gelegd. Het is opvallend, hoe weinig die samenhang tussen westerse actie en oosterse reactie ook door Nederlandse commentatoren wordt gesignaleerd, omdat zij teveel naar de wereld door de eigen bril kijken en te weinig in staat zijn die door de bril van de tegenstander te bezien.

Die heet daardoor al snel 'gek'. Dan hoef je je ook niet in hem te verdiepen. Het verklaart waarom voor het als logisch duiden van de diepste hersenroerselen van onze eigen Henk & Ingrid legioenen sociologen op hen worden afgestuurd, en op Koreaanse Kims of Arabische Achmeds nooit.   

Ook Ahmadinejds dreigende taal aan het adres van Israël is niet 'gek'. Zij versterkt - heel rationeel, gezien het zwart-wit-wereldbeeld van veel Iraniërs - zíjn binnenlandse positie evenzeer als dreigende taal van Republikeinse presidentskandidaten aan het adres van Iran de hunne, omdat die gezien het zwart-wit-Teaparty-wereldbeeld dáár op veel bijval rekenen kan.

Juist dit eigen zwart-wit-wereldbeeld, waarmee zeer veel politici in Washington zijn behept, staat Amerika nu internationaal in de weg. Het zelfbeeld van uniciteit als Gods Own Country, het hele exceptionalistische idee van een speciale Amerikaanse missie voor de hele Mensheid, leidt tot een simplistisch onderscheid tussen Goed en Kwaad, en het onvermogen tussen beginselen en belangen te onderscheiden. Om te beginnen bij zichzelf, terwijl de niet-westerse buitenwacht die haarscherp ziet en vervolgens het eerste als dekmantel voor het tweede interpreteert. Wie niet voor ons is, is tegen ons - dat andere staten legitieme belangen hebben die op de jouwe botsen, is voor een exceptionalist niet te bevatten.

Rechts Amerika claimt daardoor voor het eigen land rechten, die het andere landen ontzegt. Een recht op onkwetsbaarheid bijvoorbeeld - het verklaart de reactie op de Russische raketten op Cuba in 1962, waar zowel de Russen als de Europeanen toen allang met zo'n permanente dreiging hadden moeten leren leven. Het verklaart ook de impact van nine eleven, want voor een supermacht had Amerika op eigen bodem tot dat moment natuurlijk bijzonder weinig ellende meegemaakt.

In het verlengde van die veiligheidsobsessie ligt een obsessie met samenzweringen, dreigingen en vijfde colonnes, waarvan FBI-directeur Edgar Hoover decennia lang de belichaming vormde en die zich in menige eendimensionale Hollywoodfilm heeft vertaald. Het aanhoudend effect daarvan op de gemiddelde provinciaalse hersenpan wordt onderschat.

De vijand loert overal: dat logische complotdenken hebben de toonaangevende idioten van de Tea Party met de Assads, Poetins en Kim Jong-ils van deze wereld gemeen. Alleen mogen ze niet al te nadrukkelijk idioten heten, want dan staat de houdbaarheid van de democratische fictie op de tocht.

^{Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor vk.nl.}