Het zelfreinigend vermogen van de Rooms-Katholieke Kerk blijkt, net als bij andere gesloten inrichtingen als het leger, gering; het imagobehoud van de eigen organisatie via de doofpot staat voorop, stelt Thomas von der Dunk.

Het moet ruim dertig jaar geleden zijn geweest, dat hij plotseling weer even kort in de belangstelling stond, toen met Paulus VI en Johannes Paulus I in 1978 kort na elkaar twee pausen overleden: de Franse apotheker, astroloog en zelfbenoemde profeet Nostradamus (1503-1566).

Volgens de door hem in 1555 gedane voorspellingen hadden wij inmiddels nog maar een paar heilige vaders te gaan alvorens het einde der tijden - of het einde van de Kerk, maar dat kwam voor een katholiek in de zestiende eeuw op hetzelfde neer - voor de wereld zou naken. Wel: als de katholieke kerkleiding nog eventjes zo doorgaat, dan zou dat inderdaad profetisch kunnen blijken, althans voor Europa - en voor een katholiek in de zestiende eeuw viel ook dát nog in hoge mate met de wereld samen.

Overleeft de Rooms-Katholieke Kerk, de oudste nog bestaande institutie op Aarde die ooit zelfs - als enige antieke - de ondergang van het Romeinse Rijk en de Grote Volksverhuizing heeft overleefd, sterker: daar op de langere termijn als de grote overwinnaar uit te voorschijn was gekomen, de enorme geloofwaardigheidscatastrofe die haar nu treft?

Wir haden es nicht gewusst
Het voor haar gezagsdragers vernietigende rapport-Deetman, dat met het Wir-haben-es-nicht-gewusst van kardinaal Simonis de vloer aanveegde en in het wij-hebben-het-niet-willen-weten van de Duitsers anno 1945 omboog, is tenslotte niet het eerste dat over grootschalig kindermisbruik bekend is geworden; andere landen gingen ons daarin voor.

Nee: om 'misdaden tegen de menselijkheid', waarmee onze tijd van mediahypes weer eens naar hyperbolen grijpt om haar verontwaardiging gemakkelijk te voeden, gaat het niet. Die suggereert een valse vorm van vergelijkbaarheid met genocide en massamoord, die als misdrijf nog altijd van een heel andere orde blijven. De Broeders van Liefde, of hoe al die geile paters ook verder mogen heten die hun geslachtsdelen niet thuis wisten te houden, waren geen Engelen des Doods.

Laat duidelijk zijn: het episcopaat is volledig in gebreke gebleven - en blijft dat in zekere zin nog. Zeker: misbruik komt ook in andere hiërarchische milieus voor, dat is niet voorbehouden aan de Rooms-Katholieke Kerk.

Morele pretenties
Alleen gaat dat daar niet samen met de enorme morele pretenties die juist de huidige conservatieve zetbazen van het Vaticaan op de zeven Nederlandse bisschopszetels koesteren - kijk ook naar het opereren van de Bossche hulpbisschop Mutsaers. Ik zou zeggen: als U nog over enig schaamtegevoel beschikt, dan bespaar ons de komende eeuw Uw zedegepreek.

Maar net als zijn collega's meent hij nog steeds de moraaltheologische waarheid in pacht te hebben, wat niet los valt te zien van de vooral sinds het pontificaat van Pius IX (1846-1878) - de paus die voor de nieuwe natiestaat Italië moest capituleren en zichzelf vervolgens onfeilbaar verklaarde - uitgesproken centralistische structuur van de Moederkerk.

Die hiërarchie zorgt ervoor dat prelaten zich halfgoden wanen die in geval van eventueel falen na elke biecht met een schone lei kunnen beginnen om in dezelfde fouten te vervallen, waar bij de door eeuwig zondebesef geplaagde calvinisten ook de predikant verkiesbaar en afzetbaar door de gemeente is. Bij alle maatschappelijke status die ook de dominee vroeger bezat, was dat een essentieel verschil met die van een priester: de eerste bleef een feilbaar mens, en de calvinistische kerkstructuur is op het oordeel van zijn feilbare medemensen gebouwd.

Oplettende lezertjes zal in de loop der jaren zijn opgevallen dat ik geen groot fan ben van Maxime Verhagen. Maar ik kan in dit geval zijn standpunt slechts onderschrijven: als de spagaat tussen verkondigde moraal en jarenlang getolereerde praktijk zo groot is, dient men zijn bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen en af te treden. Voor minstens een van de genoemde zeven is er zelfs sprake van een persoonlijk wegkijken geweest.

Doofpot
Het zelfreinigend vermogen van de Rooms-Katholieke Kerk blijkt, net als bij andere gesloten inrichtingen als het leger, gering; het imagobehoud van de eigen organisatie via de doofpot staat voorop. Ook nu lijken de bisschoppen, zoals Marcel van Dam donderdag al constateerde, het erger te vinden dat het naar buiten is gekomen dan dat het is gebeurd.

Veelzeggend is de reactie van aartsbisschop Eijk, de grootste hork van het stel: als men meer empathie van ons verlangt, zijn wij daartoe bereid. De essentie van empathie is - en kennelijk heeft hij dat tijdens geen enkele cursus rooms zielzorgen geleerd - dat je daarmee zelf, vanuit eigen medemenselijke bewogenheid komt, niet pas als daarom per pauselijke oekaze wordt gevraagd.

Nostradamus zou in een en ander vast stof voor de ondergangsstemming hebben gevonden die juist in 1555 menig katholiek moet hebben geplaagd. Voor Nederlanders is 1555 het jaar waarin Karel V ons overdroeg aan zijn zoon Filips II. Van aanmerkelijk groter want van Europees belang - bij de huidige Haagse nationale navelstaarderij vast buiten zicht - was dat de keizer in hetzelfde jaar met de Confessievrede van Augsburg moest erkennen dat aan de eenheid van de Kerk van Rome een einde was gekomen.

Afgelopen zomer prees de huidige paus Luther, wiens optreden aan die breuk ten grondslag lag. Bij de wantoestanden onder Alexander Borgia verbleken ook die bij Brabantse Broeders van Liefde: toen was het Vaticaan zélf een bordeel. Laat ons van het pausdom genieten omdat God het ons gegeven heeft, aldus Leo X, ambterend Heilig Vader in het noodlotsjaar 1517 - en precies dat was het, wat Luther hem niet langer toestaan wilde.

Misschien dat Josef Ratzinger wijlen zijn landgenoot inderdaad eens als voorbeeld kan nemen: die behield van het Christendom namelijk de essentie en schafte de in de loop der eeuwen aangekoekte hypocriete poppenkast af.