Von der Dunk: De 'partij voor oplichters en dieven' - afdeling Londen en Moskou

Onder druk wordt alles vloeibaar, zo schreef ik tien dagen geleden na de afronding van de kabinetsformatie in België. Dat geldt inmiddels ook voor Europa, en vermoedelijk binnenkort eveneens voor Nederland, waar - in de woorden van NRC-columnist Bas Heijne gisteren - Rutte inmiddels in zo'n spagaat is beland dat hij uit zijn kruis dreigt te scheuren: er is in Brussel alleen maar afgesproken dat Europa meer bevoegdheden moet krijgen om 'andere' landen tot de orde te roepen, maar natuurlijk niet ons.

Van soevereiniteitsoverdracht heet geen sprake te zijn, want het verbod daarop staat immers in gedoogmarmer gebeiteld, Europa krijgt nu slechts de middelen om zaken af te dwingen. Of dat laatste nu inderdaad het geval is, valt nog te bezien, maar het een gaat niet zonder het ander.

Ook de VVD-fractie blijft nog een Blok voor z'n kop houden, maar CDA-fractieleider Van Haersma Buma liet woensdag nuchter uit zijn mond in de NRC optekenen: 'Ik kijk uit het raam hoe de wereld eruitziet. En het is niet zo dat de wereld zich aanpast aan mijn standpunten'.

Einde houdbaarheidsdatum nadert
Toen Ronald Plasterk tegelijkertijd verkondigde dat het wel eens op nieuwe verkiezin¬gen uit zou kunnen draaien, vielen diverse commentatoren over hem heen; inmiddels heeft CDA-partijvoorzitster Ruth Peetoom laten weten daarop reeds voorbereid te zijn. Eén gedoogcoalitie voor het binnenland, en een tweede voor het buitenland: het einde van de houdbaarheidsdatum daarvan nadert, aldus Heijnes collega Marc Chavannes.

Onder druk wordt alles vloeibaar - wat lang taboe was, is in Brussel nu een feit: de Britten staan als enige buiten. Zouden ze in Londen nog dat oude grapje durven maken: 'mist in het kanaal, continent geïsoleerd?'

Wie in ieder geval ook bijna geïsoleerd stond, was Rutte, die zo dwaas was geweest om Cameron te beloven het voor zijn belangen op te zullen nemen. Dat is een oude Nederlandse hobby: Den Haag haalt altijd gediestig voor Londen de kastanjes uit het vuur.

Al toen onze politieke kaste in 2005 in naïeve overmoed een referendum over de Europese grondwet had georganiseerd, bedankten na afloop tal van Britse diplomaten het Binnenhof: 'We are so glad, you did this for us', het bespaarde Blair een hele moeizame discussie thuis.

Ideologische bondgenoot kwijt
 De VVD is nu ook een belangrijke ideologische bondgenoot kwijt: met de Britten deelt de Nederlandse koopman traditioneel een rigide vrijhandelsideologie, voor wie - van Bolkestein tot Rosenthal -  Europa niet veel meer is dan een markt om goedkoop onze Wasserbombentomaten aan te slijten. Zo goedkoop mogelijk: dat is ook het uitgangspunt voor de nog steeds half negentiende eeuwse klassenmaatschappij Engeland, dat als lage-lonen-land voortdurend opt outs op Europese sociale wetgeving bedingt.

Minder vies van protectie
Duitsland en Frankrijk zijn daarentegen meer industrienaties, dus minder principieel vies van protectie. Waar ze daarentegen juist wèl veel viezer van zijn, is van windhandel. Voor de Duitsers bestaat ondernemen uit bedrijven die concrete dingen maken en daarmee geld verdienen, de Londense City draait op lieden die met geld geld maken, en dat komt binnen de kortste keren op grootscheepse zwendel neer.

Als dieven en oplichters betitelde Sarkozy de zakenbankiers al eens. Westminster weigert echter elke Europese maatregel te accepteren die hen aan banden kan leggen - terecht dat de andere zesentwintig nu zonder Cameron verder gingen. De dieven en oplichters in de City reageerden begrijpelijk op diens starheid enthousiast. Maar Labour-leider Ed Milliband, hoezeer zijn partij in deze ook oud boter op haar hoofd heeft, constateerde dat het belang van de Britse bevolking, anders dan dat van de Britse bankiers, niet met Camerons njet was gediend. De Torys hebben zich dezer dagen vooral als de partij voor de oplichters en dieven ontpopt.

Russische verkiezingen gestolen
Aus dem Westen nichts Neues, althans voor wie zich de afgelopen decennia niet door neoliberaal geronk heeft laten benevelen, maar integeneel goed heeft opgelet. Uit het Oosten overigens evenmin. De 'partij voor oplichters en dieven': dat is al enige tijd de terechte bijnaam voor de 'partij' Verenigd Rusland van Poetin, die na de Russische rijkdommen nu afgelopen weekend opnieuw de Russische verkiezingen gestolen heeft.

Nieuw was slechts dat we voor het eerst in detail konden vernemen, hoe zoiets dan praktisch in z'n werk gaat. Is het overigens geheel toeval dat tal van Russische maffia-miljardairs met hun kapitaal een veilig heenkomen in belasting¬paradijs Engeland hebben gezocht?

Tot nu toe kon Poetin ook zonder manipulatie vermoedelijk nog wel op een meerderheid van de Russische kiezers bogen, westerse journalisten, die meestal tuk zijn op dissidenten, hebben altijd de neiging om de hang naar stabiliteit en veiligheid bij de grauwe meerderheid in miljoenen provincieplaatsen te onderschatten. Die is veelal veel conservatiever, minder 'werelds' (in alle betekenissen van dat woord) ingesteld dan de gemiddelde demonstrant, dat zien we nu ook in Tunesië en Egypte.

Bevlekt door onrust en chaos
In Rusland was het begrip democratie in kiezersogen jarenlang bevlekt door de onrust, chaos, verarming en internationale vernedering van de Jeltsin-jaren: dat verschafte Poetin na het jaar 2000 vooreerst een vrij veilige electorale basis met zijn belofte van 'Dictatuur van de Wet'. Dat werd, onvermijdelijk, echter steeds meer dictatuur dan wet en dat heeft nu bij een jonge generatie tot toenemende onvrede geleid, omdat Poetin ook zijn economische beloftes (in ruil voor de macht) niet waarmaken kan.

Naakt een volgende Russische Revolutie? Enige tienduizenden Moskovieten op straat is op een inwonertal van tien miljoen nog te vroeg gejuicht.

_{Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl.}