Asociaal onderwijs

Het onderwijs mag niet meer veranderen. Toch is het nog lang niet af. Waarom slagen rijke leerlingen wel, waar arme leerlingen falen.

Geen grote veranderingen meer in het onderwijs. Dat is het adagium sinds de commissie Dijsselbloem. Den Haag gaat nog over het ‘wat’, de scholen gaan over het ‘hoe’. Tijdens de behandeling van de onderwijsbegroting in Den Haag volgende week, zijn dan ook geen groots en meeslepende visionaire vergezichten te verwachten.

Scheef

De vraag is of dat terecht is. Het onderwijs is zeker niet ‘af’. Er zitten een aantal zaken nog flink scheef.  Vooral sociaal-democraten, en dat zijn er nogal wat in onderwijsland, mogen niet tevreden zijn. Dat jongens er bekaaid afkomen in het huidige stelsel, is inmiddels wel bekend. Ook de gelijkheid tussen ‘kansarm’ en ‘kansrijk’ of tussen rijk en arm in het onderwijs zakt verder weg. Het onderwijs is met andere woorden asociaal.

Asociaal

Ik zal dat pogen uit te leggen. Leerlingen die zo volwassen zijn dat ze zelfstandig werk kunnen verzetten, doen het goed in het onderwijs. Vandaar het succes van veel meiden. Leerlingen die moeite hebben met vooruitkijken en plannen, hebben een probleem. Vooral wanneer hun ouders niet rijk zijn.

Niet-zelfstandig

Voor niet-zelfstandige kinderen van vermogende ouders, is er een namelijk oplossing voor hun onvolwassenheid. Naast zo ongeveer elke school in Nederland staat een huiswerkbegeleidingsinstituut. Deze instituten floreren omdat in het voortgezet onderwijs kinderen afvallen wanneer ze hun eigen boontjes niet kunnen doppen. Voor een paar honderd euro in de maand kunnen kinderen na schooltijd plaatsnemen tussen de andere leerlingen die moeite hebben thuis hun huiswerk te maken.

Het instituut

Op het huiswerkinstituut wordt de ontbrekende zelfstandigheid grotendeels overgenomen. De leerling gaat aan het eind van de middag zorgeloos naar huis. De docent is de volgende dag tevreden over het huiswerk dat is gemaakt. De zelfstandigheid van de leerling is echter ver te zoeken.

Zorgen

Ik misgun de huiswerkbegeleiders hun bron van inkomsten niet, maar ik maak me zorgen over de kinderen die ook begeleiding nodig hebben, maar die dit niet kunnen betalen. Ondanks dat mijn school in een welvarende omgeving staat, heb ik ook kinderen in de klas die thuis problemen hebben. Een wat stuurloze jongen vertelde mij bijvoorbeeld dat hij geen zakgeld krijgt. Zijn moeder heeft geldproblemen. Zijn vader woont ergens anders. Deze jongen leeft tussen twee huizen in. Dat deze jongen niet twee weken van te voren weet welke toetsen hij moet maken, kan ik me wel voorstellen.

Te duur

Huiswerkbegeleiding zou een oplossing kunnen zijn, maar het zit er niet in. Te duur.
Wat mij frustreert is dat intellectuele capaciteiten van leerlingen er steeds minder toe lijken te doen. Organisatorische kwaliteiten staan bovenaan. De gevolgen laten zich raden. Veel talentvolle leerlingen komen in de problemen. De huiswerkinstituten doen het goed en de verschillen tussen arm en rijk worden groter.

Minister

Een socialistische minister van Onderwijs, zou zich dit fenomeen moeten aantrekken. Het voortgezet onderwijs heeft op aandringen van de universiteiten en het hoger onderwijs, destijds het onderwijs omgegooid. De studenten kwamen niet zelfstandig genoeg van de middelbare school. Ze liepen vast in hun vervolgopleiding.

Mislukken

Ik zou wel willen weten of studenten nu minder vaak mislukken dan vroeger. Ik begrijp dat nog steeds een onacceptabel groot percentage binnen een jaar stopt met de eerste studie. Het percentage mislukkingen in het voortgezet onderwijs in Nederland als gevolg van deze verandering, kan echter ook niet. De term ‘onderpresteren’ valt op elke school. Het onderwijs heeft geen goed antwoord op wat we in het huidige stelsel moeten met slechte planners en met leerlingen die geen discipline hebben. Niemand wil meer terug naar vroeger. De vraag is echter wel, gaan we leerlingen zelfstandigheid leren? Of gaan we dat afdwingen? Nu gebeurt geen van beide, en dat is het slechtste van twee werelden.

Kleine verandering

De tijd van grote onderwijsveranderingen is voorbij. Scholen moeten dit probleem zelf oplossen. Maar zou er niet een kleine verandering denkbaar zijn, die bovenstaand probleem aanpakt?  Moet niet elk kind met capaciteiten een zo goed mogelijke opleiding krijgen? Is het minder erg wanneer arme kinderen niet naar de universiteit gaan? Wie helpt kansarme niet-welvarende leerlingen hun huiswerk te maken?

Onderpresteren

Volgende week wordt de begroting van Onderwijs behandeld in de Tweede Kamer. Om het in Haags jargon te houden, zou ik graag zien dat een commissie van wijzen eens kijkt naar de oorzaken van ‘onderpresteren’ op alle niveaus van het voortgezet onderwijs. Mijn suggestie zou zijn om het zelfstandig werken naar een later meer volwassen moment te schuiven.