vk opinie De vernieuwing van de overheid gaat te traag, en bij het omgaan met de nieuwe digitale werkelijkheid worden de verkeerde prioriteiten gesteld, vindt projectmanager Aik van Eemeren.

De aandacht van de overheid voor ict-vernieuwing is vooral gericht op de grote projecten. Ik verbaas me over de ogenschijnlijke gemakzucht waarmee we de 'kleine' web 2.0-innovaties en -besparingen laten liggen. Goede voorbeelden worden niet overgenomen en andere innovaties halen geen groen licht. Missen de beslissers soms het fingerspitzengefühl?

Oud-minister Donner liet eind vorig jaar de visienota 'bestuur en bestuurlijke inrichting' na. De discussie over de bestuurlijke inrichting hobbelt voort over de Randstadprovincie, de Metropoolstad en de strijd over samenwerking tussen overheden. Al sinds de 1000 jaar openbaar bestuur in Nederland, maar vooral sinds Thorbecke en zijn Negenmannen (8 geestverwanten, red) Het Huis hebben getekend, wordt deze discussie gevoerd. De Negenmannen bedreven politiek in een tijd dat je er meer dan een dag over deed om je eigen provinciehoofdstad te bereiken. Een tijd dat men met de trekschuit van Groningen naar Den Haag ging om politiek te bedrijven.

Optellen en aftrekken
Inmiddels zijn we een paar jaar later en constateert Donner dat het doorkruisen van ons land niet zo'n grote opgave meer is. Ik denk dat de beelden van burgers over de overheid veranderen en het verschil tussen ministerie X, een waterschap en een gemeente de gemiddelde burger een worst zal wezen. Belasting is belasting en het is suf dat ik van 'de overheid' in een week vier verschillende belastingaanslagen krijg. Ga zelf binnen de overheid optellen en aftrekken en presenteer mij de uiteindelijke, onvermijdelijke, rekening.

Techniek maakt mogelijk dat deze grenzen verder kunnen vervagen. Toch opereren we binnen de overheid vaak alsof we nog steeds dagenlang met de trekschuit naar elkaar onderweg zijn. Alleen dan digitaal. Ik kan mij vrijwel dagelijks verwonderen over de optelsom van kleine verspillingen. Hoe bewust worden keuzes gemaakt rondom web 2.0-zaken? Drie voorbeelden.

1. Mijnik.nl
Elke gemeente en elk waterschap is uniek. Als burger heb ik het liefst de mogelijkheid om voor alle andere organen ook apart in te loggen. Dan zijn mijn zaken met de overheid goed gescheiden en dan vergeet ik niets. Toch? Wat beweegt een overheidsorganisatie om niet over te gaan op MijnOverheid.nl? Gaat het om techniek of om identiteit? Of onwetendheid over mogelijkheden en kosten? Belangrijke vraagtekens, want naast de bouw worden al deze systemen kostbaar onderhouden, kostbaar aan de man gebracht en kostbaar ondersteund. Elke trekschuithalte opnieuw.

2. uniekegemeente.nl
Een eigen beeldmerk is cruciaal voor je inwoners. Citymarketing is booming. Maar de achterkant van de gemeentelijke website draagt niets bij aan stadsgevoel. Een gemeentelijke website is duur door allerlei koppelingen met systemen. Dit houden we duur doordat we al deze achterkanten apart bouwen. De rijkshuisstijl is een goed voorbeeld van een schoonmaakactie in de wirwar van verschillende systemen. Dit niet kopiëren naar andere bestuurslagen is geld weggooien. Bijvoorbeeld op de geldstromen die gaan naar verplichte (overbodige) webrichtlijnen. Dit geldt niet alleen voor gemeentelijk websites, maar ook voor intranetten en samenwerkingsomgevingen waar bijvoorbeeld Plein Overheid (PLEIO) een oplossing voor is.

3. Mijnproces.intern
Een overheid is geen koekjesfabriek. Integendeel. We zijn bezig met moeilijke vragen om ons land mooier en beter te maken. Maar laten we ons dan focussen op die moeilijk vraagstukken en alles wat als een koekje behandelt kan worden zo behandelen: massaproductie, of als het overbodig is: opeten. Op bijna alle gemeentehuizen wordt apart nagedacht over wat het beste personeelsbeoordelingssysteem is en welke softwarepakketten het meest passend zijn. Er wordt steeds meer samengewerkt. Maar met het huidige tempo van samenwerking blijft het aanmodderen met ict-keuzes.

Of je het nu oplost met standaarden of met een franchise-systeem: deze drie eenvoudige besparingen zijn met een beetje goede wil van bestuurders en overheidsmanagers te realiseren. En daar lijkt het mis te gaan. Er zijn er veel meer oplossingen voorhanden zoals het stoppen met het rondpompen van studiefinanciering van overheid naar student naar overheid; het wantrouwen van medewerkers tegengaan; dure internetfilters afschaffen; en belasting over bestuurslagen heen organiseren. Het kan wel, kijk maar naar het einde van de directe bijdrage voor de Kamer van Koophandel en het einde van de papieren belastingbrief.

Hoe zorgen we voor een betere samenwerking tussen bouwers en adviseurs rondom systemen en beslissers? Wat beweegt overheidsmanagers om deze web 2.0-beslissingen te nemen, of niet te nemen. Alexander Klöpping, zelfbenoemd nerd, vroeg tijdens een lezing op de 'Bid Improvement Day' aan een zaal gevuld met CEO's hoe lang ze nog stand dachten te houden zonder nerds in hun raden van bestuur. Zij die beslissen missen vaak het fingerspitzengefühl voor 2.0. Alleen advies om je heen verzamelen is niet genoeg, anders blijven we met een trekschuit vooruitgaan.

^{Aik van Eemeren is projectmanager bij de Vereniging voor Overheidsmanagement (VOM).
Op 18 april organiseert de VOM een Reuring!Café over de samenwerking tussen ict-bedrijven en overheid.}