'Hef die provincies maar op'

AMSTERDAM - Op wie stemmen we woensdag voor de provinciale staten, en waarom eigenlijk? De provincie is een onzichtbare bestuurslaag. Zelfs provinciale blunders, zoals het Icesave-debacle in Noord-Holland en de mislukte aanleg van de Blauwe Stad in Groningen, leiden niet tot noemenswaardige ophef in de verkiezingscampagnes.

De provincies zijn overbodig en kunnen maar beter worden opgeheven, zegt Michiel de Vries, hoogleraar bestuurskunde aan de Radboud Universiteit, want de provincie laat burgers en media koud.

Doet de provincie dan helemaal niets nuttigs?
'Ze doen geen dingen die niet - of niet beter - door andere instanties kunnen worden gedaan. Natuurlijk is het onderhoud van provinciale wegen best nuttig. Maar dat zou ook net zo goed door het rijk gedaan kunnen worden. Andere taken zouden door de gemeente gedaan kunnen worden, of door inspecties of toezichthouders.'

Iemand moet die taken uitvoeren. Waarom zou de provincie dat niet doen?
'Omdat het een overbodige tussenlaag is. In veel gevallen houdt de provincie alleen maar toezicht. Dat vergroot alleen maar de bureaucratie. Er zijn al zo veel toezichthouders, plannenmakers en regisseurs. Nederland is ook een klein land, nauwelijks groter dan Noordrijn-Westfalen.

'In de provincie wordt dan gezegd: de afstand naar Den Haag is zo groot. Onzin: in anderhalf uur ben je van Assen in Den Haag. Juist de kloof tussen provincie en burgers is ontzettend groot. Provincies praten nooit met burgers, die praten alleen met het rijk, de gemeenten en andere organisaties.'

Op regionaal niveau moeten zaken als veiligheid en zorg toch gecoördineerd worden?
'Ja, maar daar heb je de provincie niet voor nodig. Gemeenten kunnen samen een veiligheidsregio vormen.'

Hebben de provincies te veel taken naar zich toe getrokken?
'Ja, wat doet een organisatie die zich in haar voortbestaan bedreigd voelt, omdat haar klassieke taken minder belangrijk worden? Die verzint nieuwe taken.

'Ik heb laatst gekeken in de beleidsplannen van de provincie Gelderland. In Tiel moet 30 procent van de inwoners aan vrijwilligerswerk doen. In de Gelderse Vallei moet de obesitas onder kinderen met 2 procent worden terug gedrongen. Dan denk ik: waar bemoeit de provincie zich mee? Ze gaat daar helemaal niet over, en ze heeft er ook geen invloed op.'

Bespaart het opheffen van de provincies veel geld?
'Op zichzelf zijn provincies niet heel duur. Ongeveer 3 procent van de publieke uitgaven komt van de provincies. Maar ze kosten wel ruim 8 miljard euro per jaar. Als je zou opheffen, zou je misschien de helft besparen, want er zijn ook taken die naar het rijk, de gemeente of andere instanties zouden gaan. Dan heb je 4 miljard euro over. Bovendien hebben de provincies 13 miljard euro in kas, onder meer door de verkoop van energiebedrijven.'

Waarom worden de provincies dan niet opgeheven?
'Provincies zijn historisch zo gegroeid. In de 17de en 18de eeuw waren ze de belangrijkste bestuurslaag van de Republiek. Thorbecke moest weinig van de provincies hebben. Nederland zou nooit een eenheid worden als iedereen zou vasthouden aan zijn Friese, Groningse of Limburgse identiteit.

'In mei 2010 leek het er even op dat de provincies zouden worden afgeschaft. Maar dan komt er meteen een lobby op gang. Nu worden ze door het kabinet-Rutte uitgekleed. Ze sterven een langzame dood. Jeugdzorg gaat naar de gemeente. Het kabinet zegt ook: in het sociale domein, het welzijnswerk, hebben de provincies niets te zoeken. Volgens het regeerakkoord mogen slechts twee bestuurslagen zich met één bepaald terrein bezig houden. Over de meeste kwesties hebben het rijk en de gemeente iets te zeggen. Voor de provincies blijft weinig over. Zo sterven ze een langzame dood.'