Een betoger met zijn laptop op het Tahrirplein in Egypte.
Een betoger met zijn laptop op het Tahrirplein in Egypte. © REUTERS

Het Groupon-effect: betogers gebruiken Facebook voor risicoanalyse

NEW YORK - Facebookrevoluties, zo worden de revoltes genoemd die door het Midden-Oosten razen. Maar misschien is het Groupon-effect een betere term.

Wat satelliettelevisie en sociale netwerksites namelijk zijn voor de demonstranten in de Arabische wereld, dat is Groupon voor handelaars: een oplossing voor het onvermijdelijke probleem van een  groepsactie.

Coördineren
Demonstreren tegen een autoritair regime is een schoolvoorbeeld van een groepsactie en van het dilemma dat zo'n actie veroorzaakt. Kort samengevat: 'Het is een kwestie van het coördineren van overtuigingen'. Aldus Daron Acemoglu, professor economie aan de Massachusetts Institute of Technology, die het effect van sociale netwerken op groepsacties bestudeert.

Voordat tegenstanders van een dictator de straat opgaan, willen ze weten in welke mate hun mening wordt gedeeld en hoeveel medebetogers er zullen zijn. 'Wat onderdrukte mensen tegenhoudt om te protesteren, is de angst dat ze zullen deelnemen aan een mislukte betoging', zegt Acemoglu. 'Onder zo'n regime  is het extreem gevaarlijk om te betogen als er na die betoging niets verandert.'

Dat is het probleem waarmee groepsacties altijd kampen: alleen als iedereen meedoet, heeft een actie succes. Maar individuen doen alleen mee, als ze weten dat iedereen dat zal doen. Hoe komen ze dat te weten?

Hard gestraft
Concreet: als iedereen die tegen het regime is, op straat komt, dan zal de groep zijn gedeelde doel bereiken. Maar als slechts weinig mensen meedoen, zullen ze allen hard worden gestraft. Zelfs al wil de overgrote meerderheid een verandering van het regime, als individu is het slimmer pas om verandering te roepen als anderen dat zeker ook gaan doen.

Nu de protesten zich hebben verspreid, van Tunesië naar Egypte en nu ook naar Bahrein, Libië en andere delen van de Arabische wereld, is de macht van televisie (vooral Al Jazeera) en internet (vooral Facebook en Twitter) duidelijk geworden. Ze helpen informatie te verspreiden en betogingen te organiseren. Maar vooral vormen ze een oplossing voor het dilemma van de groepsactie: ze geven twijfelaars het vertrouwen dat hun mening breed wordt gedeeld.

Groupon
Vergelijk het met Groupon, het snel groeiende bedrijf dat op zijn website kortingen aanbiedt. Groupon vormt voor handelaars een oplossing voor het probleem van de groepsactie. Hoge kortingen zijn immers slechts interessant voor een verkoper als ze genoeg extra klanten aantrekken. De kleinere winst per individuele klant wordt dan gecompenseerd met een grotere verkoop. Maar hoe ben je zeker dat voldoende klanten zullen toehappen?

Groupon heeft dat probleem opgelost. Het biedt kortingen aan die enkel gelden als voldoende mensen intekenen. Het bedrijf gaat zelfs nog verder: zodra bij Groupon het kantelpunt van het aantal kopers is bereikt, kunnen de intekenaars niet meer terug. Hun investering in de Groupon-bon is onomkeerbaar. Daar kunnen de politieke activisten op internet nog een puntje aan zuigen.

Relatieve veiligheid
Maar toch, de combinatie van satelliettelevisie en sociale netwerken heeft een van de grootste hindernissen voor een revolutie weten te overwinnen: individuen kunnen elkaar nu in relatieve veiligheid laten weten dat er voldoende gelijkgezinden zijn om een fysiek protest de moeite waard te maken.

Het Groupon-effect maakt het dus makkelijker voor mensen zich te verenigen in hun strijd tegen een regime, maar het heeft nog geen oplossing voor het probleem van de day after. Sociale netwerken zijn een goede manier om te ontdekken welke overtuigingen we delen (Mubarak moet weg, pizza voor 7 euro is een goede deal). Maar voor complexere groepsacties op de langere termijn, die betrokkenheid en onderhandelingen vereisen, bieden de sociale netwerken nog geen hulp.

Dat is de volgende uitdaging voor de cyberactivisten: het internet inzetten voor sociale veranderingen die complexer en moeilijker zijn dan het bijeenbrengen van een grote massa gelijkgestemden. Misschien eens voorleggen aan de bedenkers van Groupon?