PvdA geschokt over 'samenzwering'

DEN HAAG - De PvdA heeft geschokt gereageerd op de onthulling dat hoge Nederlandse ambtenaren hebben samengespannen met een buitenlandse mogendheid om toenmalig vicepremier Wouter Bos onder druk te zetten in de discussie binnen het kabinet over Uruzgan.

Kamerlid Martijn van Dam heeft een debat aangevraagd. 'We nemen dit hoog op.' Uit Amerikaanse diplomatieke correspondentie die afgelopen weekeinde werd gepubliceerd door de onthullingensite WikiLeaks blijkt dat Nederlandse ambtenaren niet aarzelden Amerikaanse bemoeienis te vragen bij interne discussie in het Nederlandse kabinet. CDA en ChristenUnie wilden een nieuwe verlenging van de missie in de Afghaanse provincie Uruzgan. De PvdA-ministers in het kabinet, minister van Financiën en PvdA-leider Bos voorop, weigerden.

Gesprek
Een van de rapportages door de Amerikaanse ambassade in Den Haag doet verslag van een gesprek tussen Pieter de Gooijer, directeur-generaal politieke zaken van het ministerie van Buitenlandse Zaken, en de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, Ivo daalder. 
De Gooijer dringt er bij Daalder op aan dat die de Amerikaanse minister van Financiën Geithner inschakelt. Die moet Bos er van doordringen dat Nederland zijn deelname aan de belangrijke G20 dankt aan de inspanningen in Afghanistan. Als Bos blijft dwarsliggen, dan verliest Nederland die prestigieuze positie, moet Geithner Bos voorhouden.

Groot probleem
'Als dit waar is, dan hebben we een groot probleem', zegt PvdA-Kamerlid Ronald Plasterk. 'Een hoge Nederlandse ambtenaar die samenzweert met een vreemde mogendheid tegen de eigen vicepremier. Dat moet je in de Verenigde Staten eens proberen.'
Volgens Plasterk zijn dit praktijken die in bananenrepublieken thuishoren. 'Stel je nou eens voor dat een Amerikaanse ambtenaar, hoog of laag, samen met de Nederlandse regering plannetjes gaat maken tegen president Obama. Daar kun je je toch niets bij voorstellen?'

De uitgelekte diplomatieke correspondentie telt veel voorbeelden van ambtenaren die zeer open vertellen over de stand van zaken in de politiek. Ook blijken diverse politici de Amerikaanse ambassade aanzienlijk meer te vertellen dan hun kiezers.

Rutte en Pechtold
Zo zegt VVD-leider Mark Rutte op 14 december tegen Amerikaanse diplomaten dat zijn partij vóór een langer verblijf in Uruzgan is. Twee dagen later zegt D66-leider Alexander Pechtold tegen dezelfde diplomaten dat zijn partij voor het behouden van een zogenoemde PRT ( Provincial Reconstruction Team) is, plus militaire bescherming in Uruzgan.

Op dat moment hadden beiden in het openbaar nog geen standpunt ingenomen. Vooral Ruttes uitlatingen lagen op dat moment gevoelig: die opstelling markeerde de derde ingrijpende koerswijziging in het Uruzgan-dossier in ruim drie jaar.

Henk Kamp
Nog in 2005 twijfelde toenmalig minister van Defensie Henk Kamp toe te stemmen in een missie in Uruzgan tot eind 2007. Zijn aarzelingen waren juist ingegeven door de verwachting dat na die periode opnieuw bij Nederland zou worden aangeklopt voor een verlenging.

Het kabinet stemde toch toe, voor twee jaar. In 2007 kwam, zoals door Kamp voorspeld, het verzoek om nog twee jaar te blijven. De toenmalige defensiewoordvoerder van de VVD, Hans van Baalen, maakte hetzelfde ritueel door. Hij ging pas akkoord nadat hem herhaalde malen was verzekerd dat het eind 2009 echt afgelopen zou zijn met de Nederlandse militaire aanwezigheid in Uruzgan. Slechts onder die uitdrukkelijke voorwaarden ging de VVD akkoord.
Die belofte blijkt nu ten hoogste twee jaar te hebben stand gehouden, toen was de VVD bereid toch in Uruzgan te blijven.