Het persoonsgebonden budget (pgb) wordt vrijwel geheel afschaft door het huidige kabinet, waar de VVD deel van uit maakt. De partij dacht echter vlak voor de verkiezingen vorig jaar nog heel anders over een dergelijke afschaffing. 'Daar hebben we in Nederland voor gevochten. Dat is beschaving', zei Rutte destijds.

De liberale voorman was te gast in Netwerk. Het  actualiteitenprogramma liet in een inmiddels berucht geworden reportage door economen van Nyenrode uitrekenen welk gezin er wat op achter- of vooruit zou gaan aan de hand van verschillende verkiezingsprogramma's.

In de reportage (zie onderaan) was een gezin te zien met een verstandelijk gehandicapte dochter van 7, dat eens in de twee weken uit logeren kon om de ouders te ontlasten. Dat logeren werd betaald uit het persoonsgebonden budget, waarmee ontvangers zelf zorg kunnen inkopen. Dat pgb, berekende Nyenrode, verdwijnt als de VVD het voor het zeggen krijgt. Rutte werd in de studio om verantwoording van de plannen gevraagd, en was boos. Hij zei letterlijk:

'(...) Er klopt werkelijk helemaal niets van. Het is zeer tendentieus. Om te beginnen het gezin dat die vreselijke situatie heeft met die dochter van zeven jaar. Het is natuurlijk ondenkbaar dat dit gezin het pgb, het persoonsgebonden budget, zou kwijtraken. Daar hebben we in Nederland voor gevochten. Dat is beschaving, dat staat nergens in onze plannen. Uw economen hadden dat met ons moeten bespreken, dat is niet gebeurd. We hebben de grootst mogelijke moeite gedaan de berekeningen los te trekken, dat is op dreigement dat ik niet zou komen gelukt, uiteindelijk hebben we die sommen gekregen. Ik kan u zeggen: dit gezin, met die dochter van zeven jaar, we hebben het helemaal nagerekend, gaat er bij de VVD op voor uit. (...)'

Later: 'De VVD heeft gevochten voor het persoonsgeboden budget. Het was Erica Terpstra die het heeft ingevoerd. Het laatste dat ik ga doen, is natuurlijk deze gezinnen in deze situatie aanpakken. Ondenkbaar.'

Akkoord
We zijn inmiddels een jaar verder, en er zijn gedoog- en regeerakkoorden. De mogelijkheid om met een persoonsgebonden budget, zelf zorg in te kopen, wordt vrijwel geheel afgeschaft. Alleen degenen die in kleinschalige gehandicapteninstellingen als de Thomashuizen wonen of in tehuizen voor hulpbehoevende ouderen als De Herbergier, krijgen nog een pgb.

Waarom het verdwijnt? Een forse stijging van de zorgkosten zit hem in het persoonsgebonden budget. Het werd in 1995 geïntroduceerd door Erica Terpstra (VVD) als staatssecretaris van Volksgezondheid. Het gold als de emancipatie van de hulpbehoevende bij uitstek; een VVD-kindje. De hoop was dat door pgb's het beroep op standaardzorg zou dalen. Niets is minder waar. Met pgb's wordt nu vaak zorg betaald die eerder gratis door mantelzorgers zoals familie en buren werd verleend - ontvangers van het pgb mogen immers zelf kiezen waar ze het geld aan besteden.

Voorstel
Toegegeven, verkiezingsbeloften sneuvelen vaker in regeerakkoorden. En de VVD heeft het niet in zijn eentje voor het zeggen in Nederland. Maar er ligt een wetsvoorstel met VVD-handtekening waarin gepleit wordt vóór afschaffing van het grootste deel van het pgb.

Overigens is het niet automatisch zo dat de dochter van het in Netwerk beschreven gezin haar pgb kwijtraakt. Zoals eerder gezegd, voor bepaalde groepen blijft het budget behouden. Bovendien moet het wetsvoorstel nog door de Tweede Kamer.

(Hieronder de reportages van Netwerk. In de eerste reportage de hierboven beschreven berekening. In de tweede reageert Mark Rutte)