Kabinet-Rutte 6 maanden in het zadel: tussenstand

Mark Rutte is vandaag precies een half jaar premier van Nederland. De bewindslieden van het CDA en de VVD regeren niet onder een makkelijk gesternte. Tijd voor een tussenstand. Wat is er de afgelopen maanden allemaal gebeurd, aangekondigd en daadwerkelijk bereikt?

Er zijn wel eens kabinetten sneller tot stand gekomen dan dat van Rutte. Na de verkiezingen in juni werd er een zomer lang geïnformeerd, gepraat, afgewezen en weer goedgemaakt. Paars-Plus leek de beste papieren te hebben. Het werd 'm niet. De VVD en grote verliezer CDA vonden elkaar. De PVV werd gedoogpartij. Na het tumultueuze CDA-congres was het groene licht daar en kon Rutte de trappen van het bordes bestijgen om samen met de koningin en zijn ministersploeg op de foto te gaan.

Sindsdien is het voortvarendheid troef. Ideeën worden bij de vleet gelanceerd. Want er moest direct begonnen worden met het sterker maken van Nederland. Geen '100 dagen praten', zoals voorganger Balkenende deed, maar knallend uit de startblokken. Dat bij de Kamerleden van gedoogpartner PVV niet ieders blazoen geheel zuiver bleek te zijn, was een 'interne aangelegenheid'.

Belgische toestanden
Vervolgens werd de blik gericht op die andere politieke arena: de Eerste Kamer. De gedoogcoalitie mocht dan de kleinst mogelijke meerderheid in de Tweede Kamer hebben van 76 zetels, in de Eerste Kamer ontbrak die, omdat de PVV daar niet in was vertegenwoordigd. Dus werden de verkiezingen om de Provinciale Staten, de verkiezingen om de Eerste Kamer. De premier waarschuwde de kiezer zelfs. Het zouden 'Belgische toestanden' worden als de coalitie geen meerderheid in de Eerste Kamer zou behalen.

Toestanden of niet, de verkiezingen verliepen niet fantastisch voor Rutte en zijn ploeg. Zijn VVD behaalde een mooi resultaat en ook de PVV kreeg flink wat stemmen. Het CDA kreeg echter wederom een dreun van de kiezer. Het is nog even afwachten tot 23 mei, want dan stemmen de leden van de Provinciale Staten over de Eerste Kamer, maar het lijkt al bijna zeker dat het kabinet net geen meerderheid in de eens zo bedaarde Senaat zal veroveren.

En dus moet er gepaaid worden. Vooral de zo gezagsgetrouwe SGP kreeg wat visjes toegeworpen. De steun van deze mannen kan het verschil gaan betekenen. Minister Donner kondigde alvast aan de partij met rust te laten over het feit dat ze geen vrouwen toelaten. En ook de VVD leek even haar liberale beginprincipes te vergeten toen de partij er mee instemde dat de winkeltijdenwet niet verruimd wordt.

Na deze verkiezingen sloeg de wereld op hol. Het incident met de helikopter op het Libische strand van Sirte betekende een flinke smet op het blazoen van Rutte en ministers Hillen en Rosenthal. Uiteindelijk waren het allemaal zaken die het kabinet afhielden van haar bijna-heilige doel: 18 miljard bezuinigen.

Aangekondigd
Het werd een bezwerend getal. Dit kabinet gaat 18 miljard bezuinigen om de overheidsfinanciën weer gezond te maken. Geen 16, geen 20, maar 18 miljard. Dat bedrag was immers berekend door een ambtelijke werkgroep.

Dat is een enorme klap geld en dus moeten bijna alle ministers de broekriem stevig aanhalen. Voor de Statenverkiezingen kwam alleen het ministerie van Onderwijs met concrete plannen, hoewel minister Opstelten van Veiligheid en Justitie bijna dagelijks een nieuw initiatief lanceert om Nederland veiliger te maken. De, inmiddels uitgestelde en daarmee een gevoelige politieke nederlaag, bezuinigingen op onderwijs en cultuur zorgden voor een vol Malieveld van protesterende studenten en 'cultuurschreeuwers' door het hele land.

Sinds de stembusgang wordt er meer en meer bekend van de overige departementen. Van de bezuinigingen op de wajong en de bijstand, minder geld naar natuur en milieu tot de forse inkrimping van de krijgsmacht. Ook het eigen vlees wordt niet gespaard. Provincies krijgen fors minder geld, ministeries zijn al samengevoegd, ambassades geschrapt en er zullen ambtenaren af moeten.

Dat is nog niet alles. Ook de zorg en de AOW moeten goedkoper. De oh zo dure hypotheekrente-aftrek blijft in stand. Allerlei andere eisen worden wel steeds strenger. Denk maar aan het verbieden van de aflossingsvrije hypotheek. Vandaag werd ook nog eens het nieuwe belastingplan bekend, met een hogere btw, maar een lagere inkomstenbelasting. Dit kabinet wil werken meer lonend maken. Er moeten zoveel mogelijk mensen uit de luie leunstoel en aan de slag.

Bereikt
Rutte kan nu al een aantal zaken op zijn conto schrijven. Zo roemt 'de Haagse kaasstolp' zijn openheid en energieke optreden. Ook wist hij succesvol een meerderheid te vergaren voor een nieuwe missie in Afghanistan. En ja:

- Er mag in sommige café's gerookt worden.
- Op de Afsluitdijk mag je 130 kilometer per uur rijden.
- De politie hoeft niet meer te voldoen aan bonnenquota.

De rapportcijfers die Rutte krijgt zijn dan ook hoog. Hij krijgt zelfs waardering van linkse kiezers. Zijn VVD staat op eenzame hoogte in de peilingen, dit in tegenstelling tot partner CDA. Daar sudderen de leiderschapscrisis en slechte peilingen door.

Toekomst
Een half jaar is kort. Regeringsplannen doen er over het algemeen een stuk langer over om te worden vertaald in wetgeving. Qua wetgeving is vooral de bezuiniging op cultuur een feit.

Zonder de meerderheid in de senaat zal Rutte de politieke markt op moeten blijven gaan. Want de steun van partijen als de SGP en 50Plus van Jan Nagel zal belangrijk zijn om wetgeving door de senaat te krijgen. Op de gebieden waarover geen afspraken met de PVV zijn gemaakt, zal bovendien ook in de Tweede Kamer naar meerderheden moeten worden gezocht. In dit soort gevallen is het vaak voor-wat-hoort-wat. Net als bij de SGP. Dan maakt de volgende zes maanden interessant voor de toeschouwer, maar niet altijd makkelijk voor Rutte en zijn team.