Frans Brüggen als dirigent.
Frans Brüggen als dirigent. © ANP

Frans Brüggen (1934-2014): blokfluitist in sportwagen

De Nederlandse dirigent en blokfluitist Frans Brüggen is op 79-jarige leeftijd overleden. Dat heeft zijn management laten weten aan de Volkskrant. Zo'n dertig jaar geleden maakte Frans Brüggen furore met zijn historische geïnformeerde Mozart-interpretaties.

Elke noot van Mozart die het Concertgebouworkest speelt, is van a tot z gelogen

'Ik hoop dit nog tien jaar te doen en dan zie ik wel verder. Het liefst zou ik dan binnen zijn en fijn aan de Middellandse Zee gaan wonen.' Het is 1967 en Frans Brüggen, de succesvolle blokfluitsolist van begin dertig, bekijkt de toekomst met bravoure.

Het zijn de jaren waarin Het Parool kon observeren: 'Frans Brüggen, blokfluit, trekt publiek in minirok en spijkerbroek naar concertzaal.' Inderdaad, hij maakte de eerste poptaferelen los in de klassieke muziek. Brüggens platenmaatschappij sloot zelfs posters in bij zijn lp's. Zelf sjeesde hij in een rode Porsche door Amsterdam, handtekeningen uitdelend.

Kwezelimago
Frans Brüggenis 79-jarige leeftijd overleden. Maar gestopt met musiceren is hij na 1967 natuurlijk nooit. Sterker nog: nadat hij eerst de blokfluit van z'n kwezelimago had verlost, begon hij aan een oppoetsbeurt van het klassieke symfonieorkest. Met een stel gelijkgestemden richtte hij in 1981 het Orkest van de Achttiende Eeuw op. Spelend op historische instrumenten probeerden ze de authentieke zeggingskracht van oude muziek te achterhalen.

Het huis aan de Méditerranée is er trouwens gekomen. Brüggen nam het over van de befaamde Italiaanse componist Luciano Berio, die aan hem het solostuk 'Gesti' opdroeg. Een poging van Brüggen om ook de legendarische muziekvernieuwer Igor Stravinsky voor zijn instrument te interesseren, liep spaak ('You are a good boy... I am too old').

Vrolijke tijden
Op het barokrepertoire uit zijn jonge jaren was Frans Brüggen snel uitgekeken. Een tijdlang bood de avant-garde soelaas. Met zijn sterleerlingen Kees Boeke en Walter van Hauwe vormde hij het experimentele trio Sour Cream. Tijdens hun optredens vloog er weleens een blokfluit aan spaanders. Vrolijke tijden, vond Brüggen.
Zijn beruchtste uitspraak deed hij in 1970, toen de strijd tussen nieuwlichters en traditionalisten in de muziek op z'n hoogtepunt was. Tijdens een openbare discussie zei hij: 'Elke noot van Mozart die het Concertgebouworkest speelt, is van a tot z gelogen.'
    
Oorlog
Brüggen ontdekte de blokfluit als schooljongen in de oorlog. In z'n eentje joeg hij er hele symfonieën van Beethoven en Tsjaikovski doorheen. Zijn vader, een textielman, zag weinig in het instrument. Hij drong erop aan dat zijn zoon ook dwarsfluit en muziekwetenschap zou studeren.

Op zijn beurt trok Brüggen als een blokfluitgod over de aarde. Generaties blokfluitisten imiteerden zijn nonchalante speelhouding: kromme rug, gekruiste benen, dubbelgeklapt op een stoel. Toen hij eenmaal aan het dirigeren was geslagen, dook Brüggen steeds vaker op bij moderne orkesten, van Stavanger tot Zürich en Tel Aviv.

Dat het de dirigent de laatste jaren fysiek steeds slechter ging, noteerde zijn publiek met schrik. Eind 2012, bij een Beethoven Belevenis in de Rotterdamse Doelen, schuifelde hij als de dood van Pierlala het podium op. Hij was sterk vermagerd, kon nog net bewegen zonder hulp. Maar aan het Orkest van de Achttiende Eeuw was geen verstijving te merken. Op voorschrift van Beethoven kraakten en zuchtten de instrumenten allermuzikaalst.