dossier

muziek

Amsterdams Lijflied deel 4: het buitenland

17/08/11, 10:29
In de vierde ronde van de strijd om Amsterdams Lijflied (tien rondes en een finale) richten we ons op het buitenland.

1 Tulpen aus Amsterdam

Het nummer heeft een rijke geschiedenis dat zich met behulp van een verhaal van Henk van Gelder uit 1994 (Jaar van de Tulp!) in NRC-Handelsblad aangevuld met later onderzoek laat reconstrueren. De Duitse liedjeszanger Klaus Gunter Neumann trad in 1953 in het Tuschinki op. Hij maakte de dag erop een tripje naar de bollenvelden en schreef kort daarna een liedje: Tulpen aus Amsterdam. Dus hij wist wel dat die tulpen helemaal niet uit Amsterdam kwamen, maar had hij het dan over Lisse of Aalsmeer moeten hebben? Zijn muziekuitgever vond die 'toelpen' helemaal niks. Lelijke oe-klank, rozen wilde hij horen. Vond Neumann weer niks, liedjes met rozen te over. Het lied ging de la in.


Drie jaar later stuitte tekstschrijver Ernst Baader erop. Hij schaafde de tekst bij en vroeg Ralf Arnie, die in werkelijkheid trouwens Dieter Rasch heette een nieuwe melodie te maken. Arnie hield kennelijk heel veel van de Bloemenwals uit de Notenkrakerssuite van Tschaikowsky, het loopje bij "tausend rote, tausend gelbe, alle wünschen dir dasselbe" horen we er vrijwel toon voor toon in terug.
Platenmaatschappij Polydor bestemde het lied voor Gerhard Wendland ('Tanze mit mir in den Morgen') maar die bleek op het moment dat alles in gereedheid was ziek. Geen nood, de Vlaamse zanger Jean Walter (1922) - hij had in 1954 zijn eerste hit met Heideroosje - was voor handen. Hij nam de plaat op en tegelijkertijd een Nederlandse versie, vertaling Erik Franssen/ Van Aleda.

In die tijd gunden de mensen elkaar niet zo veel en Phonogram maakte een eigen opname van het lied om de concurrentie met Walter en Polydor aan te gaan. De keus viel op de radio-omroeper Herman Emmink (1927) die nog pianoles had gehad op het conservatorium. Hij nam het lied op 14 mei 1957. Daarna volgden nog veel artiesten, het nummer werd een wereldhit, onder meer dankzij de Britse zanger/ acteur Max Bygraves. Tot slot: aanvankelijk konden we de opnamen van Jean Walter niet vinden. De niet meer zo piepjonge Herman Emmink was bereid de trappen te bestijgen naar zijn zolder om die plaat op te zoeken. Wij zijn hem dankbaar.

2 Amsterdam (Brel)
Dankzij speurwerk van Mohammed El Fers - hij zorgde voor een documentaire en een korte biografie van Jacques Brel (1929-1978) -, weten we dat Brel op de avond van 20 februari 1963 na een Avro-concert in Marcanti terecht kwam in café De Kuil in de Oudebrugsteeg. Dat was in die jaren een opmerkelijke tent. Zanger/ accordeonist Bolle Jan, de vader van René Froger, bracht er zijn eigen chansons ten gehore, met teksten als 'Marie de Bie uit Zierikzee loopt altijd in haar negligé' en 'D'r was eens een meissie uit Naarden, die had een grote behaarde..'. En daar, in dat café, schreef Brel op een bierviltje de aanzet van Amsterdam. Amsterdam werd zijn beroemdste lied, er zijn honderden uitvoeringen van opgenomen. David Bowie zong het en Johnny Halliday, dat had de rocker beter niet kunnen doen. Een van de heel mooie Nederlandse versies komt van Jan Mesdag. Zijn album met Brelliederen kwam uit in november 1988. Een maand later stierf jij, kort voor zijn 35ste verjaardag.

3 A windmill in old Amsterdam
Een van de successen van het onafscheidelijke duo Ted Dicks (muziek) en Myles Rudge (tekst), in 1964 geschreven voor Ronnie Hilton.Toen een Britse ster op z'n retour, hij was al overvleugeld door de rock 'n roll. Maar de Engelsen zijn nog dol op het kleine muisje op klompen. Ook opgenomen door Freddie and the Dreamers. Nederlandse versie: Rudi Carrell. De vertaling was van Pierre Wijnnobel, voormalig trombonist van de Ramblers, we kennen hem ook van 'Willem word Wakker' zijn vertaling van Wake up little Susie. Pierre is vorig jaar, 93 jaar oud, gestorven, hij heeft nog jarenlang een bed and breakfast gehad in de Vossiusstraat.

4 A Amsterdam (Béart)
Guy Béart, een man in de traditie van de grote chansonniers als Geoge Brassens en Jean Ferrat, is al over de tachtig maar houdt vol: vorig jaar kwam hij nog met een nieuwe cd. A Amsterdam, eigen tekst en muziek, komt van de LP Chansons de notre temps et d'espérance uit 1976. Nou is van die espérance (hoop) in zijn Amsterdamse lied op het eerste gehoor niet zo veel te merken. Hij ziet heel veel dames, en dan doelt hij op lichte dames, maar God ziet hij niet. Hij ziet de handelsgeest, hier verkoopt men alles, zelfs de wind. Hij stuit op hasj. Hij ziet fietsers en trams en boten en die boten, er komt iets van optimisme in het lied, bedrijven de liefde met elkaar op de kruispunten van de grachten. In Amsterdam zijn China, Afrika en de Islam verenigd. En alle rassen zoenen elkaar. In Amsterdam is Van Gogh, en - hier wint het lied niet aan duidelijkheid - er is ook ene Van Dam. En de chimpansees worden geëxposeerd in de musea van de stad. Wel een beetje een liedje voor mensen die hebben mogen doorleren.

5 Amsterdam (Master Blaster)

Master Blaster behoort volgens de kenners tot de top van de Kaseko, Surinaamse dansmuziek die voorborduurt op het werk van Creoolse straatmuzikanten in het Paramaribo van rond 1900. We hebben hun lied Amsterdam enigszins in deze categorie binnengesmokkeld, vier van de inmiddels vijf leden zijn van Surinaamse afkomst, het repertoire is zeer Surinaams, ze zingen meestal in het Sranang Tongo maar ze opereren vanuit Rotterdam.

Oprichter en nog steeds stuwende kracht van de band: Ramon van la Parra (1953). In de wandeling Lappie. Hij kwam in 1972 in Nederland en startte de groep in 1980. Amsterdam dateert van 1981 en werd geschreven door voorzanger Frans Abori. Het gaat over de gezelligheid van Amsterdam, de feesten en dan vooral de Surinaamse feesten. In Rotterdam, Utrecht en Den Haag - worden ook genoemd - zijn die feesten niet minder gezellig. Dat zullen we op gezag van Master Blaster dan maar aannemen. "Kondre bari hiephiephoeree": Het hele land roept hiephiephoera.

6 Amsterdam (Owens)
Buck Owens, (1929-2006) groot Amerikaans country-zanger, opgenomen in de Country Music Hall of Fame.
Zijn nummer Amsterdam (eigen tekst en muziek) dateert van 1970. In Amerika had hij veel grotere hits waaronder Act Naturally uit 1963. Wij kennen het van de Beatles, maar het was geschreven voor Buck Owens & his Buckaroos.

Amsterdam was zijn enige hit in Nederland, acht weken in de Top 40. Owens doet in het lied net alsof hij Amsterdammer is. Hij verlaat zijn huis, zijn vrienden hier, zegt dat hij snel terug zal komen en zeilt heen. Hij plukt pruimen in Yakimo, perziken in Georgia, zoekt Bill in Buffaloo maar ondertussen maar verlangen naar Amsterdam. Op de LP waar Amsterdam op staat, The Kansas City Song, staat ook het lied It's a long way to London Town. "And if I ever get back to London Town/ I'm never gonna leave again."
Allemansvriendje, die Owens.

7 The girls of Amsterdam
We zouden wel eens een buitenlands nummer willen horen waarin alledaagse Amsterdamse meisjes worden bezongen. Maar ook In the Girls van Amsterdam gaat het over de dames op de Wallen over wie wel met sympathie wordt gerapporteerd. Een lied van de eerste LP, 1974, van de Britse groep Sailor .Tekst en muziek van leadzanger Georg Kajanus. De groep trad op in matrozenpakjes, wij moeten alle overwegingen zien vanuit het perspectief van de zeeman. 's Avonds drinken ze een glas in het café, er wordt gevochten, vreselijk geschreeuwd, de politie valt binnen, probeert de drinkebroers te arresteren maar "wij brachten de nacht door in zijdezachte bedden met de meisjes van Amsterdam." En, zoals het hoort in zo'n lied, ze zullen de meisjes nooit vergeten.

8 Amsterdam (De Bruyne)
Ons viel het lied van Kris de Bruyne, uit 1975, pas op toen de zuivelfirma Westland strofen ervan gebruikte in de commercials voor de kaas Old Amsterdam. In Vlaanderen was en is de zanger een fenomeen. Hij dateert van 1950, en werd, meldt hij op zijn eigen website "geboren te Antwerpen als vijfde kind van zeven uit een Waeslands geslacht van schippers, herenboeren, muzikanten, schrijvers, schilders & politici." Hij begon als singer-songwriter maar al snel ging hij over op de rock.

En wat vindt hij zelf van zijn hit? "Amsterdam is geschreven op welgeteld dertien minuten en een half tijd, en werd nadien zo'n gigantisch succes dat ik het - dankzij mijn Jezuïtische opvoeding - nog steeds bijzonder verdacht vind. Die 299 andere liedjes die ik heb uitgebracht, vind ik veel beter."

Onlangs feliciteerden we hem nog met de huidige kaasreclame. Mooi liedje weer. De Bruyne: "Dat is helemaal niet van mij" De firma Westland heeft een paar regels van Boudewijn de Groot en Lennaert Nijgh opgepakt, daar een man met een stem bij gezocht die sprekend lijkt op die van De Bruyne en die laten zingen met het zuidelijk accent van De Bruyne. Je zou er de kaas voor laten staan.

9 Funky Amsterdam
Meest swingende nummer over de stad, opgenomen in 2004. Van Big John Russell (1943-2010) die ook de tekst schreef. (Muziek: L. Hulsman).

Voor Russell geldt hetzelfde als voor Master Blaster: binnengesmokkeld, want Nederlands, maar toch ook zeer Surinaams. Werd op 13 jarige leeftijd in Paramaribo verkozen tot de Surinaamse Elvis Presley, trad daar nog op voor Juliana en Bernhard die zo attent waren hem een gitaar te geven. Een enkeling zal zich nog de Baby Twist herinneren, met op de achterkant The Peppermint Twist, van John Russell & The Junior Rockers uit 1962. Een grote hit had hij begin jaren zeventig met Swingin' on a tar, een duet met de Britse zangeres Sue Chaloner. Het nummer werd uitgebracht onder de naam Spooky and Sue. De optredens werden niet door Russell gedaan maar door de (playbackende?) Arubaan Ivan Groeneveld. Was het omdat Johns echtgenote die combinatie met Sue niet zo zag zitten, zoals wel wordt gesteld, of zat zijn postuur Russell wat in de weg? Vast staat: hij was een van de beste soulzangers die we ooit hebben gehad.

10 (Traum von) Amsterdam
Eind jaren zeventig kwam de Neue Deutsche Welle op, een stroming in de popmuziek. Een late vertegenwoordiger daarvan: Cora, bestaande uit Cornelia von dem Bottlenberg (1951) en Swetlana Minkow (ook uit dat jaar), nam in 1984 het door henzelf geschreven nummer "Amsterdam (Liebe hat total versagt)"op. Was succesvol, het tweetal bracht ook een verbazend accentloze Nederlandse versie uit, en een Engelse die zowaar de Franse Top 20 haalde.

Hier drong dat allemaal niet zo door. Een grote hit werd het lied toen teenerster Axel Fischer het met medewerking van Cora als Traum von Amsterdam in de zomer 2008 opnam. Het begon in de disco's in Mallorca, heel Duitsland volgde. En wederom hoorden wij het hier amper.

In de tekst speelt Amsterdam een minder gelukkige rol. Het leek zo aardig: "Kom we gaan naar Amsterdam / ik weet dat ons niets gebeuren kan./ Jij en ik samen hand in hand" Maar de stad "ontnam de hoop: Alles is hier mis gegaan. Het vuur der liefde was opgebrand.

De derde ronde, plekken in de stad, werd met een straatlengte (dertig procent) gewonnen door Zondagmiddag Buitenveldert. Mee de finale in: Ik verveel me zo in Amsterdam Noord: vijftien procent. De andere liedjes haalden elf procent of minder.
(Paul Arnoldussen)
mailIcon print | |
<spring:message code='commonMessages.loading' />