vk recensie Acht minuten duurt de ouverture van Melancholia, en in die acht minuten lijkt het of Lars von Trier al zijn kruit verschiet. Op de klanken van Wagners Tristan und Isolde toont hij een serie fraaie, nachtmerrieachtige beelden: vogels vallen dood uit de lucht, een paard stort huiverend neer, een planeet komt in botsing met de aarde.

Melancholia gaat over het einde van de wereld. En aangezien dat al meteen wordt verklapt, lijkt het moeilijk de indrukwekkende beginbeelden te overtreffen. Maar alsof er weinig aan de hand is, vervolgt Von Trier zijn film met een portret van twee zussen.

Bruiloft
Het eerste deel van Melancholia draait om de bruiloft van Justine (Kirsten Dunst), georganiseerd door haar zus Claire (Charlotte Gainsbourg), die met haar man op een statig landgoed woont. Justine doet haar best om van de feestelijkheden te genieten, maar het gaat niet. Ze lijdt, zo blijkt, aan een depressie, en het is onmogelijk de grauwe deken die haar omhult weg te trekken. Het helpt niet dat haar ouders zich misdragen, haar baas haar lastigvalt en haar kersverse echtgenoot geen idee lijkt te hebben met wie hij precies is getrouwd.

Claire, een toonbeeld van stabiliteit, is de enige die Justine enigszins begrijpt. In het tweede deel van de film zijn de rollen omgedraaid. Een planeet, Melancholia genaamd, is op drift geraakt en zal akelig dicht langs de aarde schampen - of die misschien zelfs voluit raken. Terwijl Claire in paniek raakt, is Justine een en al berusting.

Rampenfilm
Melancholia is alleen aan de oppervlakte een rampenfilm. In werkelijkheid gaat de sterk geacteerde, prachtig vormgegeven film over depressie, een kwaal waaraan Von Trier ook zelf lijdt. Door de romantische stijl weet de regisseur de somberheid van het onderwerp nog enigszins te verhullen, maar uiteindelijk gaat de film over een inktzwart doodsverlangen.

Het maakt Melancholia zowel aantrekkelijk als zwaarmoedig, en lastig te plaatsen. Von Trier heeft altijd al films gemaakt voor verschillende smaken. De romantici bediende hij met Breaking the Waves en Dancer in the Dark, cynici werden blij van The Idiots, filosofisch ingestelde cinefielen konden het best uit de voeten met Dogville en Manderlay, en het gruwelijke Anti­christ was er voor wie zich graag liet choqueren.

Documentaire
Zelf gaf de regisseur zich het meest bloot in de documentaire The Five Obstructions, die hij samen met Jörgen Leth maakte. Daarin toonde hij zich een even intelligente als pesterige provocateur, altijd op zoek naar obstakels om het zichzelf en anderen zo moeilijk mogelijk te maken. Dat hij zijn publiek verdeelt in voor- en tegenstanders, is een logisch gevolg.

In Melancholia lijkt daarvan geen sprake meer te zijn. Natuurlijk, de film heeft een uitgangspunt dat alleen Von Trier kan bedenken, en bevat genoeg ingrediënten die de hand van de maker verraden: een somber mensbeeld, pijnlijke humor. Maar het plagerige venijn ontbreekt.

Von Trier vroeg zich in interviews zelfs af of zijn film niet veel te braaf was geworden. Dat valt mee; scherpe randjes heeft het drama genoeg. Maar het zou goed kunnen dat hij met het zwart-romantische, intens tragische Melancholia meer vrienden dan vijanden maakt.