Positie Groninger Museum-directeur Van Twist wankelt

De dagen van Kees van Twist, al ruim elf jaar directeur van het Groninger Museum, lijken geteld. Vandaag worden het gemeente- en het provinciebestuur vertrouwelijk bijgepraat over het financiële tekort dat onder zijn bewind is ontstaan. 'Ik treed graag terug als ik daarmee het museum aan een toekomst kan helpen', zegt Van Twist.

De gemeente Groningen zinspeelt openlijk op zijn vertrek. De wethouder van cultuur, Ton Schroor, heeft hem afgeserveerd als officiële gesprekspartner. Zaken regelt hij met diens plaatsvervanger. 'Van Twist gaat niet meer over de financiën. Hij geeft leiding aan een museum met problemen. Dan ben je zelf onderdeel van het probleem.'

De 58-jarige Van Twist zag zijn heerschappij over het museum in ruim een maand afbrokkelen. Begin november kreeg hij een zakelijk leider naast zich, oud-Gasunie-directeur George Verberg. Sinds vorige week mag hij niet meer zelfstandig over de museumkas beschikken.

Financiële chaos
De financiële situatie van het museum is een chaos, vooral door een peperduur uitgevallen verbouwing in 2010. 'Het is heel spannend', zegt puinruimer Verberg. Het tekort bedraagt minstens zes ton, mogelijk een veelvoud daarvan. Het onderzoek dat vandaag verschijnt, brengt meer slecht nieuws, zegt wethouder Schroor. 'Het zal nog erger zijn dan we tot dusver dachten.'

Pijnlijke maatregelen zijn al aangekondigd om het museum te redden. Twee tentoonstellingen, over Canadees surrealisme en Amerikaanse landschappen, zijn afgeblazen. Zeven medewerkers worden ontslagen.

Geen sponsers
De crisis rond het museum werd afgelopen voorjaar zichtbaar, toen Van Twist vanuit zijn vakantiehuis op Ibiza een telefoontje pleegde naar het Dagblad van het Noorden: het museum stevende af op een tekort van vele tonnen. De gemeente en de provincie moesten als belangrijkste subsidiegevers diep in de buidel tasten, luidde zijn advies. Sponsors waren namelijk bijna niet te vinden.

Het museum kampte toen al met een huurachterstand van ruim twee ton. Ambtenaren zagen dat door de vingers, want het culturele troetelkind van Groningen betaalt de rekeningen vaker te laat. Pas later bleek dat de museumkas was uitgeput door de verbouwing. Zo had Van Twist twee ton uitgegeven aan de aanleg van een vernuftig informatiesysteem, zonder dat met de gemeente te overleggen.

Spraakmakende tentoonstellingen
In artistiek opzicht draagt iedereen Van Twist op handen. Direct nadat hij in 1999 naar Groningen was gekomen, zette hij het museum internationaal op de kaart met spraakmakende tentoonstellingen. Dit jaar trok de goudkleurige cultuurtempel 200 duizend bezoekers. In 2009 wist hij zelfs te regelen dat hij kon terugkeren op zijn Groningse post toen zijn nieuwe baan als cultureel attaché in New York tegenviel.

Maar het budget bewaken, daar ligt niet zijn talent, weten ze in de Groningse gemeenteraad en bij Provinciale Staten. Jarenlang had hij een rechterhand in de directie, die hem zakelijk ondersteunde. Maar toen zij in 2010 vertrok naar Boijmans van Beuningen in Rotterdam, bleef haar functie onvervuld. Van Twist kon het prima alleen af, was de gedachte.

Positie onder vuurt
'Een eenmansdirectie bespaart kosten', zegt de voorzitter van de raad van toezicht, Jan Houwert, voorheen topman van uitgeversconcern Wegener. Ook zijn positie ligt onder vuur. Hij greep niet in toen de kosten voor de verbouwing uit de hand liepen en liet de zaak ook daarna op zijn beloop. Houwert wil niet op de beschuldigingen reageren.

In juni dachten gemeente en provincie nog dat het probleem beperkt blijft tot de huurachterstand. In juli bleek dat de door het museum verstrekte informatie alweer was achterhaald door nog slechtere cijfers. En eind oktober rapporteerde de ijlings aangestelde toezichthouder van de gemeente: het is nog veel erger dan gedacht. 'Dat lijkt nu te kloppen', zegt wethouder Schroor.

Volgens Van Twist lost zijn vertrek het probleem niet op. 'Wij waarschuwen de gemeente al jaren dat de financiële basis van het museum heel wankel is', zegt hij. Nu de tekorten dramatisch zijn opgelopen, moet de directie niet alle schuld krijgen, vindt hij. Maar illusies maakt hij zich niet. 'De pijnlijke maatregelen die genomen moeten worden, zullen mij ook raken.'