Al ons schriftelijk erfgoed digitaal in 'Nederlab'
© ANP

Al ons schriftelijk erfgoed digitaal in 'Nederlab'

Een groot deel van het Nederlandse culturele erfgoed komt in de nabije toekomst via één internetportaal beschikbaar.

Alle Nederlandstalige teksten van de 8ste eeuw tot nu zullen via die website digitaal kunnen worden doorzocht. Onderzoeksfinancier NWO steekt 2 miljoen euro in het project.

De gedachte achter 'Nederlab - een laboratorium voor onderzoek naar de veranderingspatronen in de Nederlandse taal en cultuur' is dat historische en culturele langetermijnveranderingen hun weerslag vinden in taal. Zulke veranderingen kun je in teksten traceren en onderzoeken.

Open access
Met dat doel worden alle beschikbare en nieuwe gedigitaliseerde Nederlandstalige boeken, tijdschriften en handschriften van bibliotheken en onderzoeksinstituten onder een enkele gebruikersvriendelijke 'open access interface' gebracht. Daar kunnen ze straks met eveneens binnen Nederlab ontwikkelde tekstanalysesoftware worden onderzocht.

NWO maakt de toekenning van de 2 miljoen euro subsidie voor Nederlab vandaag bekend. Het gaat om een subsidie in het kader van NWO-Groot, een pot die speciaal bedoeld is voor het aanschaffen van dure apparatuur en het opzetten, koppelen en vergelijken van dataverzamelingen.

Volgens projectleider Hans Bennis, taalkundige en directeur van het Meertensinstituut (KNAW), is het pas de vierde keer dat een aanvraag uit de geesteswetenschappen in NWO-Groot is gehonoreerd. Met het hele project is 4 miljoen euro gemoeid. De rest van het geld komt van de KNAW en uit Europese fondsen.

Bundelen
Voor het project worden geen nieuwe teksten gedigitaliseerd, want dat is al op grote schaal gebeurd. Het gaat om het bundelen van bestaande dataverzamelingen, zoals de 3 miljoen pagina's van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren.

Die databases zijn echter vaak verbrokkeld en onoverzichtelijk, en niet gezamenlijk te onderzoeken. 'Je kunt wel zoeken in kranten, maar die dan weer niet vergelijken met literaire teksten', zegt Nederlabcoördinator, taalkundige en etymologe Nicoline van der Sijs, zelf betrokken bij de digitalisering van de Statenbijbel.

Voordeel van Nederlab zal niet alleen zijn dat teksten veel efficiënter te doorzoeken zijn, maar ook dat nieuwe onderzoeksvragen mogelijk worden, zegt Van der Sijs. 'Zo kun je onderzoeken of in de aanloop naar de afschaffing van de slavernij al anders gesproken werd over slaven. Of vergelijken hoe er in de 17de eeuw en nu over migratie geschreven werd.'

Nederlab moet eind 2013 resulteren in een prototype voor een geselecteerd aantal onderzoekers. Eind 2014 moet een eerste versie van het systeem toegankelijk en beschikbaar zijn voor iedereen, aldus Bennis.