'Zorgen voor ouderen? Het moderne gezin is overdag gesloten'
© ANP

'Zorgen voor ouderen? Het moderne gezin is overdag gesloten'

De zorg aan hulpbehoevende ouderen wordt stelselmatig afgebroken, schrijven Bert Keizer, Jos van Bemmel, Anne-Mei The en Stella Braam. 'Jarenlang is de ouderen voorgehouden dat ze vooral zelfstandig moeten zijn. En dat zouden ze nu opeens moeten afleren?'

 
Het zelfoplossend vermogen van ouderen vergroten? Een loflijk streven. Maar vaak niet haalbaar. De huisartsen zien in hun praktijk dan ook dat de eenzaamheid en depressies onder ouderen toenemen.

Een stille ramp voltrekt zich in ons land. De zorg aan hulpbehoevende ouderen wordt stelselmatig afgebroken. Er heerst dan ook een groeiend gevoel van onbehagen in de ouderenzorg. Bij de ouderen zelf - de 'klanten' - bij hun kinderen, bij de beroepskrachten, bij de instellingen en bij de dokters.

Allemaal beginnen ze de gevolgen van het nieuwe ouderenbeleid te merken. Er wordt fors gesneden in de budgetten. Verzorgingshuizen sluiten de poort, de aardige en deskundige thuiszorghulp staat minder vaak op de stoep en er zijn minder plekken in de dagbehandeling, waar vergeetachtige ouderen hun dagen kunnen doorbrengen. In deze voorziening vinden nu nog dagelijks tienduizenden hoogbejaarden een welkome toevlucht, zodat ze het thuis, al dan niet dement, nog net kunnen uitzingen.  

Zelfstandig zijn
De zorg moet een zaak van de familie en de lieve buurvrouw worden. Maar de regering maakt hier een forse denkfout: de kinderen kúnnen niet zorgen en hun ouders willen geen beroep op hen doen. Jarenlang is de ouderen voorgehouden dat ze vooral zelfstandig moeten zijn. En dat zouden ze nu opeens moeten afleren?

Wat opvalt bij dit alles is dat er aan de medisch-technische kant niets aan de ouderen wordt ontzegd. Het is echt niet zo dat mensen op grond van alleen hun leeftijd aan de poort van het ziekenhuis worden geweigerd. De chirurg en de internist kunnen gewoon hun werk doen, ook voor hun hoogbejaarde patiënten. En dat is nou net het gebied van geneeskunde waar voor ouderen het minste valt te halen.

 
In het idee van de participatiemaatschappij nemen kinderen, buren, vrijwilligers of voorbijgangers zorgtaken op zich. Maar in deze visie wordt volledig voorbij gegaan aan een maatschappelijke ontwikkeling, die na veertig jaar niet meer valt terug te draaien: het moderne gezin is overdag gesloten.

Haagse beleid
Het probleem van het ouder worden is vooral een toenemende zorgbehoefte bij opstaan, aankleden, wassen, plassen, poepen, boodschappen doen, de was doen, het huis schoonhouden, eten koken en opeten. En bovenal: hoe houd je overzicht over deze zaken als je doof, slechtziend, alleen, en slecht ter been bent in een wereld die van computerschermen aan elkaar hangt?

Hulpverleners en instanties die met deze problemen te maken hebben, ervaren onmiddellijk de gevolgen van het Haagse beleid. Dan zijn soms 'creatieve' oplossingen nodig: om moeder toch maar in een verzorgingshuis te krijgen, wordt er, al dan niet in samenspraak met de huisarts, gesjoemeld met 'zorgzwaarte-niveaus', jargon voor hoe krakkemikkig je bent. Een iets slechtere prestatie bij de geheugentest (de MMSE) garandeert immers wél een plekje in een verzorgingshuis. Er ontstaat concurrentie in ellende.

Het gevolg van dit alles is dat een snel toenemend aantal ouderen en hoogbejaarden thuis in eenzaamheid zal moeten voort tobben. In het idee van de participatiemaatschappij nemen kinderen, buren, vrijwilligers of voorbijgangers zorgtaken op zich. Maar in deze visie wordt volledig voorbij gegaan aan een maatschappelijke ontwikkeling, die na veertig jaar niet meer valt terug te draaien: het moderne gezin is overdag gesloten. Sinds man én vrouw 's morgens het pand verlaten om aan het werk te gaan, nadat de kinderen naar school of de creche zijn gebracht, is er gewoon geen ruimte over om zorg aan grootouders te geven. Een creche voor de kinderen, maar geen verzorgingshuis meer voor de zorgbehoevende oudere, die - net als het kind - ook  zijn eigen boontjes niet (meer) kan doppen.

Huisarts als spil
De huisarts is de spil in de zorg. De spil waarvan? De huisarts heeft voor deze centrale rol  wel extra goedgeschoolde hulptroepen nodig, maar daar is geen of nauwelijks geld voor. De huisarts dreigt zich te vertillen aan alle klussen die hij op zijn bord krijgt. Het zelfoplossend vermogen van ouderen vergroten? Een loflijk streven. Maar vaak niet haalbaar. De huisartsen zien in hun praktijk dan ook dat de eenzaamheid en depressies onder ouderen toenemen.  

Iedereen zwicht voor de bewering dat de zorg onbetaalbaar wordt. Niemand durft de macro-economische redeneringen die de politiek hanteert terzijde te schuiven, omdat de meesten van ons niet in staat zijn tot een gefundeerde kritiek op dergelijke inzichten. Is het de bedoeling dat we een tijdvak binnen sukkelen waarin tachtigplussers maar moeten zien hoe ze het redden? Een consumptiemaatschappij waar aan de overdadig opgediende tafel geen ruimte meer is voor zorgbehoevende ouderen?

Bert Keizer is arts en publicist, Stella Braam is onderzoeksjournalist, Anne-Mei The is hoogleraar langdurige zorg en dementie, Jos van Bemmel is huisarts.