Torrentsite The Pirate Bay is meerdere keren door autoriteiten uit de lucht gehaald.
Torrentsite The Pirate Bay is meerdere keren door autoriteiten uit de lucht gehaald. © ANP

'Logisch dat Nederlandse burgers downloaden aanvaardbaar vinden'

Van het downloaden van films, boeken en muziek wordt iedereen beter, hoezeer de vijanden ervan ook het tegendeel beweren, betoogt Rutger Schuil.

 
Wat is er dan zo illegaal of schadelijk aan het downloaden of juist verspreiden (uploaden) van films, muziek en boeken?

Het moet maar eens afgelopen zijn met het illegale downloaden. De term 'illegaal downloaden' vervuilt het debat rondom het gebruik van media, auteursrecht en belanghebbenden. Recentelijk publiceerde de Volkskrant de top-10 van de meest illegaal gedownloade films van 2013. Dat is vreemd, want in Nederland mogen burgers films, muziek en boeken voor eigen gebruik legaal downloaden. Dus de term 'illegaal downloaden' betreft een contradictie, één die dankzij lobbyisten van Stichting BREIN goed is doorgedrongen tot de media.

Het downloaden van films, muziek en boeken voor eigen gebruik is volstrekt legaal in Nederland. Maar het wordt de burger wel moeilijk gemaakt. De wet- en regelgeving omtrent downloaden heeft namelijk veel weg van het 'gedoogbeleid' van softdrugs. Coffeeshops mogen niet inkopen maar wel verkopen. Downloaders mogen niet aanbieden of uploaden, maar wel downloaden. Het is de absurditeit van dit gedoogbeleid die van ruim 4,7 miljoen Nederlandse burgers een crimineel maakt.

Wat is er dan zo illegaal of schadelijk aan het downloaden of juist verspreiden (uploaden) van films, muziek en boeken? Volgens BREIN gaat het om auteursrechten en dan voornamelijk over gederfde of juist gemiste inkomsten. Het meest genoemde argument van auteursrechtenorganisaties als BREIN is dat iedere download gelijkstaat aan een gemiste verkoop. Dat is niet waar.

 
Downloaders blijken vaker muziek, films en boeken aan te schaffen in vergelijking met mensen die niet downloaden.

Succes van filmindustrie
Kijk naar de top-10 van meest gedownloade films van 2013. Zonder uitzondering hebben deze films veel winst gemaakt, zelfs zonder het meetellen van de opbrengst van de verkoop van dvd's, blu-rays, merchandise en tv-uitzendrechten. Het succes van de filmindustrie is ook terug te lezen in het bioscoopbezoek van afgelopen jaar. De vrijdag na kerst vestigden de Pathé-bioscopen een bezoekersrecord.

Downloaders blijken vaker muziek, films en boeken aan te schaffen in vergelijking met mensen die niet downloaden. TNO, SEO Economisch Onderzoek en het Instituut voor Informatierecht kwamen in 2009 al tot de conclusie dat downloaden een 'aanzienlijke welvaartswinst oplevert'. In 2013 werd dit bevestigd door een onderzoek in opdracht van de Europese Commissie. Onderzoekers concludeerden dat de gedownloade muziek niet zou zijn aangeschaft als de muziek niet beschikbaar was geweest op de verschillende downloadsites. De bestrijding van websites als thepiratebay, kickasstorrents en isohunt doet de media-industrie dus meer schade dan goed.

De oorzaak van het vele gedownload wordt ook door BREIN verkeerd geïnterpreteerd en aangepakt. De stichting probeert het downloaden verder te criminaliseren en schuwt de rechtsgang niet. Zij ziet de oorzaak van downloaden in het aanbod van digitale bestanden. Dat het blokkeren van torrent-websites vrijwel geen effect sorteert op het aantal gedownloade bestanden doet voor BREIN niets af aan deze strategie.

Downloaden aantrekkelijk
De werkelijke oorzaak van de vele film-, muziek- en boek-downloads is complexer. Natuurlijk, het aanbod is gratis, maar dat is niet de belangrijkste verklaring. Streamingdiensten als Spotify en Netflix worden steeds populairder. Downloaders kopen meer films, muziek en boeken dan mensen die niet downloaden. De combinatie van een overzichtelijk distributiekanaal, een groot aanbod en het gemak, maakt downloaden aantrekkelijk.

Daar komt bij, zoals terecht aangehaald door filmwetenschapper Gert Jan Harkema, dat de media-industrie zich nog steeds arrogant opstelt jegens de consument. Het distributiemodel in Nederland is ouderwets en loopt qua aanbod vaak maanden achter op landen als de Verenigde Staten, het digitale aanbod is beperkt en vaak vrijwel even duur als het fysieke aanbod, de prijzen van bioscoopkaartjes rijzen de pan uit en de downloadende consument wordt bij voorbaat al beschouwd als crimineel. Logisch dat de gemiddelde Nederlandse burger downloaden algemeen maatschappelijk aanvaardbaar vindt.

Een simpele oplossing bestaat niet en het downloaden van mediabestanden zal nooit volledig uit te bannen zijn. Maar er is wel vooruitgang te boeken. Streamingdiensten als Spotify en Netflix laten het al zien; dankzij hen neemt het BitTorrent-verkeer in de VS al sterk af. Ook Uitzending Gemist groeit gestaag.

Naast het continue verbeteren van streamingdiensten moet de media-industrie het distributiemodel verder aanpassen. Films en series moeten sneller worden uitgebracht in Nederland en gekochte films op bijvoorbeeld iTunes zouden gemakkelijk te gebruiken moeten zijn op verschillende platformen. Het gebruikersgemak moet gelijk staan aan dat van de downloadsites, de prijzen moeten omlaag. Het is absurd voor digitale bestanden die de producent vrijwel niets kosten bijna dezelfde prijzen te vragen als voor de fysieke variant.

Semi-illegale activiteiten
Ook het overheidsbeleid moet worden aangepast. Dat uploaden illegaal is in Nederland en downloaden voor eigen gebruik legaal, is vreemd en werkt criminalisering in de hand. De gedownloade bestanden moeten ergens vandaan komen. Nederlanders worden zo massaal gedwongen om semi-illegale activiteiten te ondernemen.

Het zou beter zijn uploaden en downloaden op beperkte schaal toe te staan. Compensatie voor belanghebbenden is niet nodig: onderzoek heeft al uitgewezen dat de economie en auteursgerechtigden er alleen maar baat bij hebben.

Rutger Schuil is freelance journalist.