Europees Commissaris Olli Rehn.
Europees Commissaris Olli Rehn. © AFP

'De euro is onhoudbaar als zij keer op keer onmogelijke sociale offers vraagt'

De Europese Commissie wil dat de economische situatie in eurolanden niet enkel beoordeeld wordt op basis van overheidsfinanciën maar ook op basis van sociale prestaties. Helaas is er weerstand, schrijven Europarlementariërs Marije Cornelissen en Bas Eickhout. 'PvdA'ers zouden hun bewindslieden Timmermans en Dijsselbloem eens moeten vragen: wilt u volgend jaar een nieuwe bezuinigingsopdracht van Rehn?'

 
Een euro zonder balans tussen begrotingsnormen en sociale normen leidt tot sociale ellende. De sociale onrust die daarmee gepaard gaat stelt landen niet in staat om hun bevolking van de noodzakelijke hervormingen van bijvoorbeeld hun pensioenstelsels te overtuigen

Stelt u zich voor: Olli Rehn draagt Nederland volgend jaar niet op om zes miljard te bezuinigen, maar om een miljard extra te investeren in onderwijs. Hij tikt Spanje niet op de vingers omdat het bezuinigen niet snel genoeg gaat, maar juist om het rustiger aan te doen om iets te kunnen doen aan de stijgende armoede. Duitsland krijgt de opdracht een minimumloon in te voeren en Portugal moet de koopkracht van mimima repareren omdat de ongelijkheid te veel is toegenomen. Als het aan Eurocommissaris Andor (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) ligt, gaan we deze kant uit. Deze week werd een afgezwakte versie van zijn visie op de 'sociale dimensie' van de euro gepresenteerd door de voltallige Europese Commissie.

Het had een kleine revolutie kunnen zijn in het Europees economisch beleid dat sinds de crisis is gevoerd. Tot nu toe bestaat dit beleid uit het strenger controleren van de overheidsfinanciën en concurrentiekracht gemeten aan de hand van begrotingstekorten, loonkosten en exportprestaties. De opdrachten van de Europese Commissie aan de eurolanden bestaan met name uit pijnlijke bezuinigingen die ten koste gaan van het draagvlak voor de euro.

Sociale prestaties
De Europese Commissie stelt voor om de economische situatie van eurolanden voortaan niet alleen te beoordelen op basis van hun overheidsfinanciën en concurrentiekracht, maar ook op basis hun sociale prestaties. Een sociaal 'scoreboard' met indicatoren als werkloosheid, ongelijkheid, koopkracht zou de befaamde drieprocentsnorm voor het begrotingstekort vergezellen.

 
PvdA-ers zouden hun bewindslieden Timmermans en Dijsselbloem eens moeten vragen: wilt u volgend jaar een nieuwe bezuinigingsopdracht van Rehn?
 
Of krijgt u liever de opdracht van Eurocommissaris Andor om meer te doen tegen werkloosheid en armoede dan de VVD nu toelaat?

Er zijn drie goede redenen om dit te doen. Ten eerste is het in het belang van alle eurolanden dat zij effectieve sociale stelsels hebben die het menselijk kapitaal van nu en de toekomst veiligstellen. Ten tweede leidt een grote werkloosheid tot uitval van de collectieve vraag met minder economische groei en belastinginkomsten als gevolg. Deze negatieve spiraal heeft er al toe geleid dat ondanks de heftige bezuinigingen in de afgelopen drie jaar de schuld als percentage van het eurozone-bbp alleen maar verder is toegenomen.

Maar de belangrijkste reden is dat een euro zonder balans tussen begrotingsnormen en sociale normen leidt tot sociale ellende. De sociale onrust die daarmee gepaard gaat stelt landen niet in staat om hun bevolking van de noodzakelijke hervormingen van bijvoorbeeld hun pensioenstelsels te overtuigen. De euro is niet houdbaar als zij keer op keer onmogelijke sociale offers vraagt.

Dominantie van begrotingsdiscipline
Helaas is het Commissie-voorstel te zwak om een breuk met het verleden te forceren. De grote vraag is namelijk, wat gebeurt er als een euroland geen sluitende begroting kan presenteren en tegelijkertijd de grenswaarden voor werkloosheid, ongelijkheid of armoede overschrijdt? Moet het dan toch meteen bezuinigen? Of krijgen werkgelegenheid en armoedebestrijding de eerste prioriteit? In de visie van de Commissie wordt niet getornd aan de dominantie van begrotingsdiscipline ten opzichte van sociale prestaties. Commissaris Andor houdt een vinger aan de pols, maar het blijft Olli Rehn die de eurolanden de bindende beleidsopdrachten geeft. Bezuinigen dus.

De kans is groot dat de halve poging om de euro een socialer fundament te geven helemaal strandt. Bij de lidstaten is er voorlopig weinig animo. Nederland loopt voorop om de sociale dimensie van de euro te slopen zo bleek al in mei toen Minister Timmermans zijn visie op sociaal Europa presenteerde. Daar waar Nederland zo vurig pleitte voor een machtige Supercommissaris Rehn die landen keihard kan corrigeren op basis van één simpel cijfertje, verwijst het kabinet een sterkere positie voor de sociaaldemocraat Andor die zich bekommert om werkgelegenheid naar de prullenbak.

Een gebalanceerder, politieker oordeel over hoe eurolanden gezonde overheidsfinanciën met werkgelegenheid en minder ongelijkheid combineren zou bij het progressieve deel in Nederland gehoor moeten vinden. PvdA'ers zouden hun bewindslieden Timmermans en Dijsselbloem eens moeten vragen: wilt u volgend jaar een nieuwe bezuinigingsopdracht van Rehn? Of krijgt u liever de opdracht van Eurocommissaris Andor om meer te doen tegen werkloosheid en armoede dan de VVD nu toelaat? Wij zouden het wel weten.

Marije Cornelissen is Europarlementariër voor GroenLinks en Bas Eickhout is lijsttrekker van GroenLinks Europa.