'De Voedselzandloper is wetenschappelijke lariekoek'
© Voedselzandloper

'De Voedselzandloper is wetenschappelijke lariekoek'

Het boek staat al ruim een jaar hoog in de bestsellerlijsten en is nu ook genomineerd voor de NS Publieksprijs. De Voedselzandloper van arts Kris Verburgh is mateloos populair. Wetenschapsredacteur Tonie Mudde neemt de proef op de som: hoe wetenschappelijk verantwoord zijn de voedingsadviezen van de 27-jarige Belg?

Het eerste hoofdstuk begint veelbelovend. Verburgh hekelt dieetgoeroes die hun dieet onderbouwen met 'tal van pseudowetenschappelijke argumenten'. Ook legt hij helder uit waarom sommige studies belangrijker zijn dan andere. Want wat is nu de waarde van één studie in een onbeduidend tijdschrift over aanwijzingen dat voedingsmiddel X bij tien proefmuizen beschermt tegen kanker? Pas als dat studie na studie weer zou blijken, in langlopende experimenten bij grote groepen mensen, begint het interessant te worden.

Hoogkwalitatieve studies
Verburgh belooft zijn adviezen daarom alleen op hoogkwalitatieve studies te baseren. Zo komt hij uit op zijn voedselzandloper: bovenin dit model staan de slechte producten, onderin de goede.  Eén van de opvallendste adviezen is om brood, aardappelen, pasta en rijst zo min mogelijk of zelfs helemaal niet te eten. In die producten zouden teveel suikers zitten. Verburgh: 'Het zijn weliswaar trage suikers, dus ze zijn al gezonder dan de snelle suikers in een wafel of een taartje, maar het zijn en blijven suikers.'


 
Verburgh grossiert in het type fouten dat hij beloofde niet te maken: hij winkelt selectief in de wetenschappelijke literatuur en maakt spectaculaire claims die berusten op wetenschappelijk drijfzand.

Even later claimt hij dat je met het vermijden van deze producten zelfs van type-2-diabetes kunt genezen. Opmerkelijk, want volgens het Diabetes Fonds is een dergelijk menukeuze niet nodig. Sterker: de voedingsrichtlijn voor diabetes adviseert per dag 7 sneetjes brood en 4 opscheplepels aardappelen of volkorenpasta.   

Als belangrijkste broodvervanger noemt Verburgh havermoutpap. Dit product prijst hij pagina na pagina de hemel in, zonder met overtuigende wetenschappelijke bronnen te komen. Gezien Verburghs eerdere waarschuwingen voor suikers is havermout bovendien een merkwaardige keuze. Belangrijk bij het onderscheid tussen 'goede' en 'slechte' suikers is de glycemische index. Dit is een maat voor hoe snel suiker in het bloed wordt opgenomen. Patat scoort 95, broccoli 10.  Voor producten met een hoge index geldt dan ook: geniet, maar eet met mate.

Glycemische index
Verburgh rangschikt in een tabel diverse voedingsmiddelen op basis van hun glycemische index. Hij gebruikt die cijfers als rechtvaardiging voor zijn strijd tegen pasta en brood. Het door hem bejubelde alternatief, havermout, is helaas onvindbaar in de tabel. Zelf maar opzoeken dus. Volgens Harvard Medical School heeft havermout een glycemische index van 50. Dat is vergelijkbaar met die van volkorenbrood en bruine rijst. Volkorenspaghetti scoort met 42 zelfs béter dan havermout.

Eén slippertje is te vergeven. Maar Verburgh grossiert in het type fouten dat hij beloofde niet te maken: hij winkelt selectief in de wetenschappelijke literatuur en maakt spectaculaire claims die berusten op wetenschappelijk drijfzand.

 
Getuige de nuance aan het begin van zijn boek, is het opmerkelijk hoe Verburgh met zulke uitspraken zo uit de bocht schiet.

Met grote letters op voedselzandloper.com: 'Minstens drie keer per week een glas fruitsap geeft 76 procent minder kans op Alzheimer'. En: 'Chocola vermindert de kans op een hartaanval met 37 procent.' En: 'Dagelijks een handvol walnoten eten vermindert de kans op een hartaanval met de helft.'

Uit de bocht
Getuige de nuance aan het begin van zijn boek, is het opmerkelijk hoe Verburgh met zulke uitspraken zo uit de bocht schiet. Harde bewijzen zijn lastig te leveren in de voedingswetenschap: vind maar eens duizend sociaal-economisch vergelijkbare proefpersonen die jarenlang exact hetzelfde eten, op een dagelijkse handvol walnoten na.

Paddenstoelen? Uitstekende keuze volgens Verburgh, want ze 'verminderen het risico op borstkanker met 64 procent'. De exactheid van zijn uitspraken getuigen van weinig gevoel voor de onzekerheid van voedselexperimenten. Verburgh wil zich afzetten tegen 'zelfuitgeroepen experts die hun methode als de enige ware methode aanprijzen'. De Belgische arts is echter in veel opzichten een kopie van al die andere dieetgoeroes in de boekhandel. Zowel qua verkoopcijfers, als qua wetenschappelijke onderbouwing. De Voedselzandloper is wetenschappelijke lariekoek.

Tonie Mudde is wetenschapsredacteur van de Volkskrant.

Met dank aan: Frans Kok, hoogleraar Voeding en Gezondheid, Wageningen Universiteit.

Het antwoord van Kris Verburgh kan u hier lezen.