Maartje Klompers (R), de advocaat van het slachtoffer in gesprek met de media voor aanvang van de zitting tegen Brett S, een van de verdachten van de geruchtmakende mishandeling in Eindhoven in januari dit jaar.
Maartje Klompers (R), de advocaat van het slachtoffer in gesprek met de media voor aanvang van de zitting tegen Brett S, een van de verdachten van de geruchtmakende mishandeling in Eindhoven in januari dit jaar. © ANP

'Dat misdaad niet mag lonen, moet ook de wervende advocaat zich realiseren'

De advocatuur is niet alleen uitgedijd maar ook handel geworden, schrijft Hans Werdmölder. 'Wordt misdaad niet bevorderd wanneer beginnende criminelen weten dat er altijd gratis advocaten klaarstaan?'

 
Een ander kantoor maakt reclame met een kleurenfoto van een gevaarlijk uitziende bulterriër, in dit geval gaat het om 'strafrechtadvocaten die doorbijten'

In de 'kopschopperzaak' wordt het Openbaar Ministerie (OM) verweten dat het te willekeurig gebruik heeft gemaakt van camerabeelden. Het OM had zich terughoudender moeten opstellen, aldus de Bossche rechtbank. Opmerkelijk genoeg wordt dit type verwijt nooit geventileerd naar de beroepsgroep van strafrechtadvocaten. Daar is wel degelijk aanleiding toe.

Advocaten zoeken soms bewust de publiciteit. In de zaak rond de gewelddadige dood van scheidsrechter Richard van Nieuwenhuizen heeft elke verdachte één, soms meerdere advocaten. Onder hen zijn niet de minsten. Gezien de achtergrond van deze verdachten neem ik aan dat het allemaal pro deo-zaken zijn. Zou het kunnen zijn dat dit soort zaken met veel publiciteit aantrekkelijk is voor advocaten, omdat ze reclame opleveren voor de persoon en zijn kantoor? De inmiddels uit zijn ambt gezette advocaat Bram Moszkowicz, met beroemdheden onder zijn clientèle, was ongetwijfeld de kampioen in deze vorm van gratis publiciteit.

Advertenties
Inmiddels zijn we gewend geraakt aan advocaten die in veelbekeken praatprogramma's hun zegje komen doen. Maar wie schetst mijn verbazing toen ik het blad Bonjo onder ogen kreeg. Bonjo, ook wel BajesBulletin genoemd, richt zich op het publiek van gedetineerden en ex-gedetineerden. In het juninummer tel ik niet minder dan 49 grote en kleine advertenties van strafrechtadvocaten en hun kantoren. Ze maken reclame voor zichzelf en hun handel, op een wijze die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat.

Een kleine greep uit de wervende teksten: 'Een frisse blik op uw strafzaak? Als er iets in zit, halen wij het eruit!'; 'Wij zijn er voor je, wanneer je even helemaal vast zit!!!' en 'De snelste weg naar buiten!' En als klap op de vuurpijl 'Verlaat de gevangenis zonder betalen'.

Vaak wordt erbij vermeld dat de kantoren ook pro deo werken, 24 uur per dag bereikbaar zijn en het thuisfront niet wordt vergeten. Ik lees ook goedbedoelde en cynische adviezen. 'Blijf niet vastzitten aan uw toegewezen advocaat!' en 'Zit u vast voor: drugs, mensenhandel, vastgoedfraude, witwassen, tráfico de drogas, overvallen. Bel ...' 'Se habla Español', wordt erbij vermeld. Handig voor cliënten uit Zuid-Amerika.

Douceurtje voor een veelpleger
Een ander kantoor maakt reclame met een kleurenfoto van een gevaarlijk uitziende bulterriër, in dit geval gaat het om 'strafrechtadvocaten die doorbijten'. Op de website van een Amsterdams kantoor wordt reclame gemaakt voor het regelen van schadevergoedingen. In het geval een cliënt ten onrechte heeft vastgezeten, vergoedt de staat een bedrag van 105 euro per dag op een politiebureau en 80 euro voor elke dag in een huis van bewaring. Een aardig douceurtje voor een veelpleger.

De kantoren zijn gevestigd op toplocaties. Op de foto's zie ik de keurige hoofden van geslaagde heren en dames, vaak dertigers. Hun houding is zelfbewust. De mannen staan met de armen stevig over elkaar en de vrouwen de armen wat losjes voor of naast het lichaam. De confrères gaan gekleed in snelle maatpakken, slechts een enkeling draagt de vertrouwde stropdas. De dames - in dit vak worden ze collega's genoemd - dragen galante deux-pièces. Ze zijn allemaal 'betrokken, deskundig en bereikbaar', maar ook 'ervaren, geslepen en gedreven'. Je vraagt je af aan wiens kant deze advocaten staan. Zijn zij alleen in dienst van hun kantoor dat omzet moet maken of hebben zij ook nog een maatschappelijke verantwoordelijkheid?

Er is heel wat veranderd in de wereld van de advocatuur. Tot 1989 was in beginsel elke vorm van publiciteit in deze beroepsgroep verboden. Het bezwaar tegen reclame was dat de status van de advocatuur als zijnde betrouwbaar, nobel en onaantastbaar door de wervende publiciteit zou kunnen worden geschaad. De opvatting luidde dat het niet chic was voor jezelf publiciteit te maken. Niet geheel onbegrijpelijk, want van oudsher bestond de relatief kleine beroepsgroep uit vertegenwoordigers van de sociale bovenlaag. De advocatuur is niet alleen behoorlijk uitgedijd, maar ook handel geworden. Reclame maken met succespercentages en bekende namen van cliënten is nog steeds verboden.

Altijd klaar staan'-mentaliteit
Is dit allemaal wel in het belang van een goede rechtsgang en ons welbevinden in de samenleving? En wordt de misdaad niet bevorderd wanneer beginnende criminelen weten dat er altijd gratis advocaten klaarstaan? Die 'altijd klaar staan'-mentaliteit is overigens niet altijd in het belang van de cliënten. Strafrechtadvocaten zijn bereid allerlei zaken, ook in hoger beroep, op te pakken. Ze moeten ook aan het werk blijven. 'Vanzelfsprekend gaan we tot het uiterste!' Zou het niet een goede zaak zijn wanneer een advocaat tegen zijn cliënt zegt: 'dit is niet in je eigen belang', 'we stoppen ermee' of 'dit bedrag moet u zelf betalen'?

Veel criminelen weten uit ervaring dat er altijd wel een hulpverlener, jongerenwerker of pro deo-advocaat klaarstaat om hen uit de penarie te halen. Het 'vastzitten' wordt gezien als een bedrijfsrisico. Advocaten zouden zich veel terughoudender moeten opstellen, terwijl verdachten ook op hun blaren moeten zitten.

Misdaad mag niet lonen, ook wervende advocaten zouden dat moeten beseffen.

Hans Werdmölder is cultureel antropoloog en criminoloog.