Sander Dekker, staatssecretaris van Onderwijs.
Sander Dekker, staatssecretaris van Onderwijs. © ANP

Staatssecretaris Dekker: 'Onderwijs moet grote talenten meer uitdagen'

Toptalenten verdienen net zo veel aandacht en uitdaging als kinderen die niet goed kunnen meekomen, schrijft staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker.

 
Onze hoogvliegers doen het veel minder goed dan hun leeftijdgenoten in de landen om ons heen. Nergens ter wereld is het verschil tussen hoog en laag presterende leerlingen zo klein als in Nederland.

Ieder kind het beste uit zichzelf laten halen. Dat is de kern van het onderwijs. Helaas slagen we daar in Nederland maar ten dele in. We zijn wereldkampioen als het gaat om de prestaties van moeilijk lerende kinderen. Dankzij de tomeloze inzet van leerkrachten, interne begeleiders, schoolbestuurders en leerplichtambtenaren, halen zij tegenwoordig vaak netjes hun diploma. Maar onze hoogvliegers doen het veel minder goed dan hun leeftijdgenoten in de landen om ons heen. Nergens ter wereld is het verschil tussen hoog en laag presterende leerlingen zo klein als in Nederland.

Onlangs sprak ik met een aantal uitblinkers. Leerlingen met prachtige cijferlijsten - veel achten, negens en tienen. Maar ik schrok van de verhalen dat ze hun opleiding op hun sloffen hadden doorlopen en nooit echt waren uitgedaagd. Bovengemiddelde leerlingen worden blijkbaar vaak aan hun lot overgelaten. Net als leerlingen die gemiddeld scoren en met gerichte aandacht zo veel beter zouden kunnen. 'Die komen er wel op eigen kracht', lijkt het devies. We doen hen daarmee tekort. Zij krijgen niet het onderwijs waar ze recht op hebben. En daarmee laten we talent onbenut.

Ik vind dat onze toptalenten net zo veel aandacht en uitdaging verdienen als kinderen die moeite hebben om mee te komen. Ik besef dat dat makkelijker gezegd dan gedaan is. Het vraagt om een mentaliteitsverandering en een andere manier van werken in het onderwijs. We moeten weg van de benadering van onderwijs als industrieel proces, waarbij de gemiddelde leerling de norm bepaalt en iedereen hetzelfde programma doorloopt. In plaats daarvan moeten we uitgaan van de individuele behoeften en capaciteiten van kinderen en in de klas meer recht doen aan de verschillen tussen leerlingen.

 
Zou het niet een idee zijn de beste leerlingen in het voortgezet onderwijs net als op de universiteit af te laten zwaaien met een 'cum laude'?

Dit maatwerk vraagt allereerst veel van leraren. Zij moeten kunnen schakelen tussen verschillende niveaus - tussen leerlingen die moeite hebben met leren en leerlingen die juist extra stof nodig hebben om verveling te voorkomen. Dat is niet eenvoudig. Leraren geven in recente studies zelf aan dat zij zich op dat vlak nog kunnen verbeteren. Daarom investeert dit kabinet in de scholing en begeleiding van leraren - zij zijn het immers die de kinderen iedere dag weer een stap vooruit moeten brengen.

Ook moeten we kritisch kijken naar de belemmeringen die samenhangen met de inrichting van ons onderwijs. Op dit moment hangen het niveau en tempo van het onderwijs af van je zwakste vak. Maar waarom zou een vmbo'er met bètatalent niet natuurkunde op havo-niveau kunnen doen? En waarom bieden we klasjes met bollebozen niet de mogelijkheid het vwo in 5 in plaats van 6 jaar te doorlopen?

Naast uitdagender onderwijs moet goed presteren meer gaan lonen. Nu is ieder diploma gelijk en maakt het eigenlijk niet veel uit wat er op je cijferlijst staat. Dat is niet bepaald een stimulans om je best te doen. Zou het niet een idee zijn de beste leerlingen in het voortgezet onderwijs net als op de universiteit af te laten zwaaien met een 'cum laude'? Of samen met het bedrijfsleven beurzen beschikbaar te stellen voor leerlingen die uitzonderlijke prestaties neerzetten?

Het onderwijs is niet af. Zoals de inzet van veel partijen ertoe heeft geleid dat uitval en achterstanden op scholen zijn teruggedrongen, ben ik ervan overtuigd dat we ook in staat zijn onze toptalenten te laten excelleren. De volgende grote stap gaat echter alleen lukken als iedereen die bij het onderwijs betrokken is erin gelooft en meedoet. Her en der zie ik op kleine schaal al veelbelovende initiatieven - nu is het tijd voor een schaalsprong.

Daarom roep ik aan het begin van dit nieuwe schooljaar leerlingen, ouders, leraren, onderwijsbestuurders, wetenschappers en bedrijfsleven op om met ideeën en initiatieven te komen. Samen kunnen we toewerken naar een onderwijsaanpak die toptalenten meer uitdaagt en beloont voor hun prestaties. Dat zorgt voor meer voldoening bij die leerlingen zelf. En uiteindelijk maakt het heel Nederland sterker.

Sander Dekker is staatssecretaris van Onderwijs