Een pony waar nauwelijks verontwaardiging over kan bestaan.
Een pony waar nauwelijks verontwaardiging over kan bestaan. © AFP

'De like-cultuur slaat makkelijk om in een haat-cultuur'

Opwinding op sociale media, zoals bij het filmpje van een mishandelde pony, slaat al snel om in pure, diepe haat. Het voorziet ons vooral in een al te gemakkelijke instapmoraal, schrijft journalist Bart Smout.

Het lijkt op een boodschap uit een Westernfilm: 2500 euro voor de naam van de flessengooier die mijn dochter beschadigd heeft voor haar leven!' Advocaat Wouter Schuurmans slingerde de oproep afgelopen zaterdag op Facebook nadat zijn dochter ernstig gewond raakte op de TT Assen. Iemand gooide een lege fles wijn kapot in het gezicht van de 17-jarige Sanne Schuurmans. Om zijn oproep kracht bij te zetten plaatste de vader ook een paar foto's van zijn dochters gezicht op Facebook. Dat zag er inderdaad niet al te best uit.

Al snel zong het bericht rond op Facebook. In no time was het meer dan 10.000 keer gedeeld. Verontwaardiging verspreidde zich als een bosbrand over het internet. Geregeld werd de dader allerlei gruwelijks toegewenst. Het gezicht met glas bewerken, een goede aftuigbeurt, eenzame opsluiting: allerlei handige suggesties wat je met de dader kon doen passeerden de revue.

Gevaarlijk spel, meende socialemediadeskundige en politieadviseur Roy Johannink in de Volkskrant. Volgens hem is het 'wachten op het eerste volksgericht.' Johannink was nog niet uitgesproken of het filmpje van een mishandelde pony bracht Facebookers en Twitteraars opnieuw in de hoogste staat van opwinding. Een klopjacht volgde.
Mensen die niks met de ponymishandeling hadden te maken werden bedreigd, per telefoon of mail. Op het journaal verzocht de politie mensen zelfs om vooral niet voor eigen rechter te gaan spelen.

Wedstrijdjes in verontwaardiging
Steeds vaker lijken sociale media aan te sporen tot wedstrijdjes in verontwaardiging. Wat begint als een morele veroordeling ('pony's mishandelen is slecht') slaat al snel om in regelrechte haat en uitingen van agressie. De balans lijkt daarin volkomen zoek. Want een pony laten berijden door een veel te zware vrouw, zodat het beestje door zijn hoeven zakt, is verre van chic. Maar daarvoor hoeven de daders natuurlijk nog geen kogel door hun kop te krijgen.

Het lijkt mij dat juist de like-cultuur op internet dit soort gedrag stimuleert. In een artikel gepubliceerd in de Wall Street Journal legt Neil Strauss uit hoe de like-button, die je tegenwoordig overal op het internet aantreft, conformiteit in de hand werkt. 'Just as stand-up comedians are trained to be funny by observing which of their lines and expressions are greeted with laughter, so too are our thoughts online molded to conform to popular opinion by these buttons', schrijft Strauss. 'And so we don't show our true selves online, but a mask designed to conform to the opinions of those around us.'

Dat filmpjes van mishandelde pony's en foto's van mishandelde meisjes het zo goed doen op sociale media komt volgens mij omdat ze een handige instapmoraal bieden waar iedereen zich aan kan conformeren. Met instapmoraal bedoel ik: een moraal waar je makkelijk inglijdt, zoals in een warme pantoffel die voor je klaarstaat. Een moraal waar je niet over na hoeft te denken, die geen verdediging nodig heeft. Dierenmishandeling: natuurlijk ben je daar tegen! Je bent toch geen onmens? Dus tik je even een berichtje onder de ponyplet-video ('Verschrikkelijk dit, wat een walgelijke figuren!') en hopla: je valt onder de sensus communis. Je normaliteit is bevestigd, je kunt jezelf vol trots tonen aan vrienden en familie. Het is alsof iedereen elkaar op de schouder klopt en zegt: 'Hartstikke goed! Jij houdt er niet van als dieren en minderjarige meisjes worden mishandeld. Goed zo! Daar kunnen we van op aan.'

Hongerig
Die schouderklopjes maken hongerig. En dus slaan de morele instapoordelen om in een verontwaardigingscompetitie. Om de eigen normaliteit en conformiteit te bevestigen moet er steeds meer afstand worden genomen van alles wat ongewoon is. Waardoor de taal vijandiger en grover wordt. Totdat de misdaad wordt veroordeeld met woorden die een veel groter kwaad in zich dragen dan de misdaad zelf. En er zelfs lukraak mensen worden lastiggevallen en bedreigd.

De dreiging van de kogel als antwoord op al het kwaad in de wereld, van groot tot klein. Degenen die daar kritiek op leveren moeten oppassen, want voor je het weet word je zelf ingedeeld in het kamp der mishandelaars van alles wat onschuldig is.

Zo zijn de sociale media een snelkookpan waarin de drang om te conformeren al snel een bijzonder lelijk gezicht krijgt. Het is maar een paar stappen van een like-cultuur naar een haat-cultuur.

Bart Smout is schrijver en journalist.