Protesten op Cyprus.
Protesten op Cyprus. © EPA

'De euro-ellende hebben we te danken aan de praatjesmakers'

'Het zijn altijd de verbeelders en de praatjesmakers die de dienst uitmaken. Nooit eens de analytici, de natuurkundigen of de dingenmakers', schrijft econoom Ewoud Jansen. En daarom zitten we nu met een euro die vrede en welvaart bedreigt.

 
Particulier spaargeld mag worden geofferd om de eurozone te redden, merkten de Cyprioten. Het is een wanhoopsdaad van leiders die de regie kwijt zijn

Jammer dat er nu geen verkiezingen op het programma staan. Maar wat niet is, kan natuurlijk komen. Ik zou graag Pechtold nog eens horen uitleggen wat ook weer de voordelen van de euro zijn. Iets met vrede, stabiliteit en welvaart, als ik me niet vergis. Totaal ongeloofwaardige retoriek. Interessante tv zou het zijn. Zeker als deze democraat par excellence zou worden gevraagd waarom D66 altijd erg voor een referendum was maar over Europa en de euro even niet.

Maar hij zou zich er wel uit weten te kletsen. Niet met een nuchtere analyse van de feiten natuurlijk, maar met een combinatie van drogredenen en wenkende vergezichten waarvan politici van alle gezindten zich al sinds mensenheugenis bedienen. En dat is niet verwonderlijk, want alleen daarmee verwerf je politieke macht. Een nuchtere analyse staat de verbeelding alleen maar in de weg.

De verbeelding is altijd aan de macht. Niet alleen ten tijde van het kabinet-Den Uyl. Ook nu. De verbeelding verandert alleen van karakter en kleur. Het zijn altijd de verbeelders en de praatjesmakers die de dienst uitmaken. Nooit eens de analytici, de natuurkundigen of de dingenmakers. Die worden alleen maar ingehuurd om de plannen van de praatjesmakers vorm te geven.

Mierenneukers
Naar mensen die wel eens vraagtekens plaatsen bij al die verbeelding luisteren ze liever niet. Dat zijn toch maar techneuten of boekhouders. Miereneukers. Nerds. Niet in staat tot gloedvolle conversatie en onderhoudend discours. Niet bij machte tot het concipiëren van meeslepende vergezichten. Alleen in staat tot nuchtere analyse om die in dienst te stellen van het praktische en algemene nut. Daar win je geen verkiezingen mee.

Inmiddels is de euro de grootste bedreiging voor vrede, stabiliteit en welvaart in Europa sinds de oorlog. Economieën krimpen. De werkloosheid in Spanje en Griekenland bedraagt meer dan 25 procent. Een sociale tijdbom tikt. Hierdoor winnen andersoortige verbeelders als de Griekse partij Gouden Dageraad aan macht. Maar alle denkkracht inzetten om te kijken hoe we zo elegant mogelijk uit deze ellende kunnen komen, doen we niet.

Intellect en creativiteit staan nu ten dienste van het bedenken van bail-outs die geen oplossing bieden. De euro moet behouden worden. Hoever onze leiders hierin willen gaan, is nu gebleken. Particulier spaargeld mag worden geofferd om de eurozone te redden, merkten de Cyprioten. Het is een wanhoopsdaad van leiders die de regie kwijt zijn. Een vertrouwensgrens is overschreden. De instandhouding van de euro is een slepend proces zonder hoop op verbetering.

Armageddonargumenten
In plaats van de hoopvolle perspectieven die ons werden voorgehouden bij de introductie, horen we nu vooral armageddonargumenten voor de instandhouding van de monetaire unie. Zonder de euro zou alles instorten. Nu zal een ontvlechting van de eurozone hoe dan ook nooit makkelijk en goedkoop zijn, maar in de zuidelijke landen is de gevreesde instorting al bezig. Die zal bij ongewijzigd beleid ook het noorden bereiken. Met dank aan de verbeelders van een groot verenigd Europa.

De enige manier om de euro te laten voortbestaan, is via de vorming van een politieke unie en decennialange transfers van noord naar zuid. Het is onrealistisch te verwachten dat de concurrentiekracht van zuidelijke landen op korte termijn naar die van het noorden convergeert. Geen wonder dat zelfs de grootste democraten onder de EU-verbeelders huiverig zijn de draagkracht voor dit scenario via een referendum te peilen.  

Vlammende speech
Natuurlijk waren er aanvankelijk al critici. Mensen als Bernard Connolly, die in 1996 in The Rotten Heart of ­Europe waarschuwde voor de tekortkomingen van de monetaire unie. Hij was niet de enige. Maar er is niet naar ze geluisterd. Waar mogelijk werden ze kaltgestellt. Connolly die destijds bij de Europese Commissie werkte, verloor zijn baan.

Het grondprobleem is dat verbeelders steeds weer worden gekozen door een electoraat dat zich graag op sleeptouw laat nemen. Een vlammende speech over een gouden toekomst scoort electoraal beter dan een droge kosten-batenanalyse. En, zoals Adam Smith al opmerkte, slechts in uitzonderlijke gevallen kan op illusies gestoeld wanbeleid het natuurlijke proces van welvaartsgroei stoppen. De euro is zo'n uitzondering die de regel bevestigt.

Ewoud Jansen is econoom en publicist.