'Het hoorcollege is een inspiratie voor student én docent'
© anp

'Het hoorcollege is een inspiratie voor student én docent'

Het hoorcollege biedt de mogelijkheid tot oprechte inspiratie en eigen motivatie van student én docent, vindt Eva van Gemert. 'Het hoorcollege is juist een uitgelezen kans om kennis tot leven te brengen.'

 
Door het hoorcollege af te schaffen, en daarmee de universiteit als leerinstituut, degradeert Derksen de waarde van academische kennis tot Wikipedia-niveau.

In de Volkskrant van 29 december blikt hoogleraar Jan Derksen terug op een recent eerstejaarscollege, waarin zijn studenten meer aandacht leken te hebben voor hun mobiele telefoon en meegebrachte snacks dan voor hun docent. Hij herinnert zich hoe de portier er 35 jaar geleden voor zorgde dat studenten hun broodtrommeltjes keurig dicht hielden. Vroeger, toen de student nog niet 'digitaal, individueel en narcistisch' was. In een interview herhaalt hij dat het hoorcollege moet worden afgeschaft.

In tijden waarin het hoger onderwijs niet aan bezuinigingen ontkomt, waarin zogenaamd luie studenten in moordend tempo door hun studie worden gejaagd en nota bene een hoogleraar pleit voor het afschaffen van de basis van het universitair onderwijs, het hoorcollege, wordt het tijd dat studenten zich uitspreken.

Ten eerste is het goed om het pleidooi van Derksen in perspectief te plaatsen. Als derdejaarsstudent heb ik acht contacturen in de week. Daarvan nemen de hoorcolleges vier uur in beslag, de resterende uren worden opgevuld met werkgroepen. Het is de vraag hoe groot de door Derksen voorziene besparing zal zijn wanneer deze uren worden afgeschaft. De huidige tendens gaat eerder richting meer contacturen en meer verplichtingen, omdat deze de studenten efficiënter zouden laten studeren.

Snelkookpan
Zo kunnen zij, in plaats van verdwaald te raken in een doolhof van kennis, de universiteit binnen drie jaar met een diploma verlaten. Ik ben het met Derksen eens dat dit een 'verschoolsing' van de universiteit betekent. Deze ontwikkeling wordt echter afgedwongen door de politiek en de student. Als de consensus is dat studeren algemeen toegankelijk moet zijn en dat meer studenten sneller - maar voor minder geld - moeten afstuderen, ontkom je er niet aan van studeren een snelkookpan te maken.

Het hoorcollege is echter niet alleen een efficiënte manier om één persoon in twee uur vijfhonderd eerstejaars psychologiestudenten te laten bereiken. Anders dan werkgroepen zijn hoorcolleges niet verplicht. Van een kooi kun je dan ook niet spreken. Dat de zaal elke keer weer vol zit, betekent dat studenten het hoorcollege waarderen.

Vier uur per week zit ik dus braaf in de collegebanken. Ik moet toegeven, ook mijn gedachten dwalen wel eens af. En als ik om mij heen kijk, zie ik dat Facebook slechts één klik verwijderd is van de aantekeningen. Het is waar dat de tijden zijn veranderd. De portier is wegbezuinigd en studenten maken volop gebruik van hun digitale mogelijkheden. Medestudenten googelen tijdens een college regelmatig het cv van een gastspreker. Of ze zoeken een term die ze niet meteen begrijpen online op. De mogelijkheden vormen geen bedreiging voor het hoorcollege, maar een kans die veel docenten reeds aangrijpen.

Kennisoverdracht
Hoogleraar, het woord zegt het al. De taak van een wetenschapper is niet alleen kennisvergaring, maar ook kennisoverdracht. De aard van kennis wordt bepaald door het instituut waarbinnen zij tot stand komt. Door het hoorcollege af te schaffen, en daarmee de universiteit als leerinstituut, degradeert Derksen de waarde van academische kennis tot Wikipedia-niveau.

Als hoogleraar moet Derksen toch weten dat studeren meer is dan informatie-overdracht. Als hoorcolleges inderdaad geen waarde toevoegen aan de opgegeven leerstof, dan kunnen ze beter worden afgeschaft. Maar het hoorcollege is juist een uitgelezen kans om kennis tot leven te brengen, om interessante gastsprekers uit te nodigen die vanuit het veld een ander licht werpen op de bestudeerde stof.

Binnen de tendens van verschoolsing biedt juist het hoorcollege de mogelijkheid tot oprechte inspiratie en eigen motivatie van student én docent. Een paar uur per week waarin de studenten bij elkaar worden gebracht en hun wordt getoond dat zij niet de enigen zijn die zich bezighouden met bepaalde vraagstukken. Uren die richting en structuur geven aan het studentenbestaan.

Verplaatsen naar het internet biedt geen soelaas. Voetballiefhebbers weten dat het volgen van een wedstrijd in een stadion heel anders voelt dan via de tv, ook al zijn de beelden beter. Collective effervescence noemt de socioloog Randall Collins dat. Wie wil weten wat dat is, moet even zoeken op internet. Wie het wil voelen, moet langskomen bij het hoorcollege.

Eva van Gemert is student sociologie aan de Universiteit van Amsterdam.