'Nog even en studeren wordt helemaal niet meer als investering gezien'

OPINIE - Elmer Sterken, Anton Franken − 26/11/12, 14:49
© ANP. Studenten demonstreren bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap tegen de plannen in het regeerakkoord over het onderwijs.

opinie De kans is groot dat de aanstaande student door het sociale leenstelsel afhaakt, schrijven rector magnificus van de Rijksuniversiteit Groningen Elmer Sterken en Anton Franken, vicevoorzitter van het college van bestuur van de  Radboud Universiteit Nijmegen.

  •  
    Ouders en studenten hebben zorgen over het collegegeld, de kamerhuur, de dure boeken en de kosten van levensonderhoud en hebben het gevoel in permanente liquiditeitsnood te zitten

Met het afschaffen van de langstudeerboete is een eind gekomen aan een ongelukkig ingevoerd beleidsinstrument van het eerste kabinet Rutte. Menig student zal de afschaffing bejubeld hebben, wellicht niet wetend dat er in financieel opzicht een vergelijkbare maatregel in de lucht hangt. In het afgelopen decennium is er immers nagedacht over de invoering van het sociale leenstelsel. Of eigenlijk de uitbreiding van het huidige leenstelsel, want menig student heeft nu al - bovenop de basisbeurs - een lening die onder redelijk gunstige voorwaarden terugbetaald dient te worden.

Ingewikkeld systeem
Nieuw is dat met de invoering van het nieuwe leenstelsel in 2014 de huidige basisbeurs wordt vervangen door een lening. Die lening dient met rente afgelost te worden, als het inkomen van de alumnus hoog genoeg is. Op papier lijkt het een doordacht plan, maar voor niet-ingewijden is het sociale leenstelsel een redelijk ingewikkeld systeem. De lening wordt immers gekoppeld aan een sociale verzekering, waarvan niet helemaal duidelijk is wie de kosten draagt. Het risico dat een alumnus zijn lening niet kan terugbetalen, zal door de overheid afgedekt moeten worden. Dat kan neerslaan in grotere terugbetalingsverplichtingen voor diegenen die wel voldoende verdienen.

Het sociale leenstelsel is opgezet onder de uitdrukkelijke toezegging van de betrokken partijen dat de extra publieke opbrengsten ook benut zullen worden voor de kwaliteitsverbetering van het hoger onderwijs. Binnen het hoger onderwijs bestaan sterke twijfels of het kabinet deze toezegging gestand zal doen. Bij ons blijft het gevoel bestaan dat studeren duurder wordt zonder dat er iets voor terugkomt.

Onomkeerbare beslissing
Er ligt echter nog slechter nieuws in het verschiet, voor zowel de aanstaande studenten en hun ouders als voor de universiteiten en hogescholen. Om te beginnen wordt het redelijk zekere en heldere systeem van de basisbeurs vervangen door een gecompliceerder en meer onzeker sociaal leenstelsel. De onzekerheid zit vooral in de schuldenlast na afloop van de opleiding. Daarbij krijgt de student te maken met hogere vervoerskosten als de OV-kaart in een kortingskaart wordt omgezet.

Deze onzekerheid, gekoppeld aan het feit dat een studiekeuze door allerlei tempomaatregelen steeds meer op een onomkeerbare beslissing gaat lijken, leidt tot het bekende inzicht dat de kans op uitstel of zelfs afstel van het gaan studeren toeneemt. Als gevolg daarvan zal de instroom in het hoger onderwijs ongetwijfeld afnemen.

Investering
Het slechte nieuws is ook dat de gemiddelde Nederlander, de aanstaande student en zeker ook zijn ouders, studeren helemaal niet als een investering beschouwen. Tijdens de studieperiode ligt de focus eenvoudigweg op 'consumptie' van de aangeboden opleiding en de vraag hoe de student tijdens zijn studietijd zal kunnen rondkomen. Er wordt vaak pas over de studiekosten nagedacht op het moment dat de scholier de middelbare school verlaat. Ouders, en dat zijn dan vaak ook nog de ouders met hogere inkomens, hebben slechts in een enkel geval een spaarpot klaar staan.

Het extra levensinkomen van een afgestudeerde van een Nederlandse universiteit ten opzichte van iemand die slechts een middelbare opleiding heeft gevolgd, bedraagt zo'n 150 duizend dollar. Dat staat in schril contrast met het algemene toekomstbeeld van studenten en hun ouders. Zij hebben zorgen over het collegegeld, de kamerhuur, de dure boeken en de kosten van levensonderhoud en hebben het gevoel in permanente liquiditeitsnood te zitten.  

Kenniseconomie
Er is alles voor te zeggen dat we in Nederland studeren veel meer als een investering in de eigen toekomst moeten zien. En theoretisch is de invoering van een leenstelsel, waarbij een groter deel van de kosten door de student of hun ouders in plaats van de overheid gedragen wordt, logisch. Maar de praktijk wijst uit dat dat niet zo eenvoudig is: de kans is redelijk groot dat de aanstaande student door de financiële onzekerheid afhaakt of voor een eenvoudiger studie kiest. Daarbij zijn de vooruitzichten op de arbeidsmarkt op dit moment niet bepaald rooskleurig.

Als jongeren daarnaast bij voorbaat al horen dat het moeilijker wordt om een huis te kopen én dat zij een veel hogere bijdrage moeten leveren aan het pensioenstelsel, dan moet er nog veel water door de Rijn om de gedachte van 'investeren in eigen toekomst' post te laten vatten. Daarom is het dringend noodzakelijk dat het nieuwe kabinet voor studenten met minder draagkrachtige ouders het instrument van de studiebeurs blijft toepassen, of dat er in fiscale termen steun komt voor risicogroepen.

Onze toekomstige welvaart en welzijn hangen af van de bereidheid om te investeren in kennis en ontwikkeling. Nederland wil mondiaal bij de top-5 van kenniseconomieën horen. Daartoe hebben wij behoefte aan een hoogopgeleide beroepsbevolking die veel innovatie kan bewerkstelligen. Al het talent dat we hebben, moeten we benutten. In een land dat veel minder dan de OECD-norm in kennis investeert, is het bijzonder onverstandig om meer drempels op te werpen voor de instroom in het hoger onderwijs. Daarmee snijdt Nederland zichzelf in de vingers.

Elmer Sterken is rector magnificus van de Rijksuniversiteit Groningen.
Anton Franken is vicevoorzitter van het college van bestuur van de Radboud Universiteit Nijmegen.

mailIcon print |

Jouw mening telt!

Deel jouw mening met de andere bezoekers

Aan het laden ...