Samsom en Rutte.
Samsom en Rutte. © REUTERS

'Koopkrachtplaatjes worden overschat'

De waarde van koopkrachtplaatjes wordt overschat, en dat ondermijnt de daadkracht van het kabinet, schrijft Carlijne Vos in het commentaar van de Volkskrant.

Koopkrachtplaatjes hebben ertoe geleid dat Rutte II het nieuwe regeerakkoord heeft moeten openbreken. De inkomensafhankelijke zorgpremie, die vorige week de gemoederen tot het kookpunt bracht, is van de baan en de nivelleringsoperatie wordt nu via de inkomstenbelasting doorgezet. Er volgen dus opnieuw koopkrachtplaatjes, met het risico dat de discussie weer oplaait.

Want ook deze keer zullen veel huishoudens fors in de min belanden.
De ophef over koopkrachteffecten is buitenproportioneel. Niet alleen wordt hun voorspellende waarde zwaar overschat, ook wordt de discussie verengt tot de uitschieters in het plaatje. Koopkrachtplaatjes zijn bedoeld om een gemiddeld effect van beleid te berekenen. Bij gemiddelden horen onvermijdelijk uitschieters. En gemiddelden kunnen per definitie niet worden doorberekend in 7,3 miljoen individuele huishoudboekjes.

Bij koopkrachtplaatjes die een optelsom zijn van de bezuinigingen door Rutte I, het Lenteakkoord en het nieuwe regeerakkoord - ofwel een record van 40 miljard euro aan bezuinigingen - is het te verwachten dat de beleidseffecten negatief zijn. Dat door een stapeling van effecten sommige huishoudens dus ver buiten de gemiddelden schieten, is eveneens voorspelbaar.

Omstreden deal
Dat die uitschieters vooral in de hoogste inkomens vallen, is het resultaat van de - vooral voor liberalen - omstreden deal tussen Rutte en Samsom om de pijn voor de laagste inkomens te verzachten door die bij de hoogste inkomens te vergroten.

Door de ongelukkige keuze om te nivelleren via de inkomensafhankelijke zorgpremie - en het effect hiervan gebrekkig te communiceren - is de kern van deze boodschap verloren gegaan en heeft de discussie zich vernauwd tot microscopisch nauwkeurige, maar fictieve rekenexercities waarbij de eigen portemonnee het ijkpunt is. Vergeten is dat er moet worden bezuinigd en vergeten is dat de inkomens die nu het hardst worden getroffen er in voorgaande jaren ook het meest omhoog zijn gegaan.

Rutte II doet er verstandig aan om bij de volgende presentatie van koopkrachtplaatjes het hoofd koel te houden, duidelijk te communiceren en geen loze beloften te doen. Dan kan een herhaalde koopkrachtplaatjeshype uitblijven.

Nu moet Rutte II het hoofd koel houden.

Carlijne Vos is economieredacteur van de Volkskrant.