opinie Wat Syrië nodig heeft, is een onderhandelaar die probeert béíde partijen aan één tafel te krijgen en die ook bereid is de oppositie te bekritiseren. Dat betoogt Wim Roffel.

Het is bon ton om het vertrek van Kofi Annan te zien als een tegenslag voor de vrede in Syrië. Ik betwijfel het echter. Annans vertrek opent juist de mogelijkheid om eindelijk echt aan vrede te gaan werken.
Annan was aangesteld als bemiddelaar, maar hij heeft geen enkele poging ondernomen de beide partijen aan één tafel te krijgen. Het excuus dat hij daarvoor aanvoerde, was dat er eerst een werkend bestand moest zijn. Niet echt geloofwaardig als je weet dat elders in de wereld vaak eerst wordt gepraat voor het tot een wapenstilstand komt. Zo'n opvatting houdt bovendien geen rekening met het feit dat je overleg nodig hebt om een bestand in stand te houden te midden van de onvermijdelijke schendingen.

In plaats daarvan probeerde Annan vooral president Assad tot eenzijdige concessies te dwingen. Assad moest stoppen met het gebruik van zware wapens en moest zich uit de steden terugtrekken, had Annan bedacht. Want dat zouden vertrouwenwekkende maatregelen zijn. In feite kwam het neer op het vragen van een gedeeltelijke overgave. Wat later liet Annan met het pleiten voor sancties tegen Assad zijn masker als neutrale onderhandelaar helemaal vallen.

Dekmantel
Annan volgt primair het Amerikaanse beleid en daarbij staat het bereiken van een 'regime change' in Syrië voorop. De enig wenselijke vreedzame oplossing in die visie is een vreedzame overgave van Assad. In de praktijk fungeert Annan daarmee vooral als een dekmantel waaronder Amerika en zijn bondgenoten verder kunnen gaan met het trainen en ondersteunen van de opstandelingen.
In tegenstelling tot wat Annan suggereert, is de Syrische regering wel bereid tot onderhandelingen en is het de oppositie die weigert. En met het wijzigen van de grondwet en het vrijlaten van gevangenen heeft Assad wel degelijk positieve signalen afgegeven.

Het is zeer de vraag hoeveel meer Assad kan doen zonder tegenprestaties van de oppositie. Het maken van te veel eenzijdige gebaren zal vooral zijn positie ondermijnen en door de opstandelingen als een teken van zwakte worden gezien. En dat laatste zal hun bereidheid tot onderhandelen niet vergroten.

Net als in Libië zijn de VS daarbij een systematisch tegenstander van onderhandelingen. De belangrijkste buitenlandse vertegenwoordiging van de Syrische oppositie, de Syrische Nationale Raad (SNC) is met Amerikaanse steun opgezet en bevat veel mensen die al jaren voor door de Amerikaanse overheid gefinancierde organisaties werken. Dus als de VS onderhandelingen zouden willen, hebben ze volop mogelijkheden om invloed uit te oefenen.

Wat Syrië nodig heeft is een bemiddelaar die onderhandelingen tussen de oppositie en Assad voorop stelt en die bereid is ook de oppositie en haar supporters te bekritiseren als de oppositie weigert te onderhandelen. Een onderhandelaar die zich primair richt op de vraag hoe het toekomstige Syrië eruit moet zien en hoe dat bereikt kan worden en die bewust de vraag over de machtsverdeling voor later bewaart.

Iemand die het sluiten van lokale wapenstilstanden aanmoedigt en daarbij actief bemiddelt en ondersteunt. Zulke onderhandelingen zullen waarschijnlijk niet meteen resultaat opleveren: het kost tijd om vertrouwen tussen de partijen op te bouwen.

Houding
Dit zal vooral een verandering van houding van het Westen vergen. Zolang we doorgaan met het demoniseren van Assad en vergeten dat grote groepen van de Syrische bevolking hem ondersteunen, drijven we Syrië onverbiddelijk richting een oorlog die ongetwijfeld vele malen dodelijker zal zijn dan alles wat we tot nu toe hebben gezien in Syrië.

^{Wim Roffel is publicist. Hij is gespecialiseerd in democratisering, revoluties en etnische conflicten.}