Ouderen bijeen in het verpleeghuis Vrederust-West.
Ouderen bijeen in het verpleeghuis Vrederust-West. © ANP

'Kwetsbare ouderen kunnen beter in verpleeghuis dan ziekenhuis revalideren'

Ruim 25 procent van de patiënten die in het ziekenhuis worden opgenomen, is 70 jaar of ouder. Het ziekenhuis vervult dus een belangrijke rol bij het verlenen van zorg aan ouderen. 'Maar het blijkt dat de oudere patiënt gedeeltelijk achteruit kan gaan bij een ziekenhuisopname', stelt Andrea van den Dool, verpleegkundig specialist.

Het aantal 65-plussers in Nederland neemt toe tot ongeveer vier miljoen in de komende 20 jaar. Een kwart van de 65-plussers (ongeveer een miljoen mensen), zal vallen onder de noemer 'kwetsbare oudere', volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau. Door de toenemende vergrijzing van de bevolking vormen ouderen een aanzienlijk deel van de patiëntenpopulatie. Ruim 25 procent van de patiënten die in het ziekenhuis worden opgenomen, is 70 jaar of ouder. Het ziekenhuis vervult dus een belangrijke rol bij het verlenen van behandeling en zorg aan ouderen. Echter het blijkt dat de oudere patiënt gedeeltelijk achteruit kan gaan bij een ziekenhuisopname.

Na een ziekenhuisopname functioneert 35 procent van de 70-jarige slechter op het gebied van 'Activiteiten van het Dagelijks Leven' (ADL). Dit loopt op naarmate de patiënt ouder wordt. Niet alle ouderen hebben een even groot risico op achteruitgang in ADL, dit is onder andere afhankelijk van het niveau van functioneren bij opname (Nationaal programma ouderenzorg, april 2010).

Een ziekenhuisopname is voor de kwetsbare oudere risicovol vanwege verhoogde kans op complicaties, zoals een infectie, ondervoeding, delier, decubitus, bijwerkingen van medicatie of een val. Veel van deze complicaties hebben negatieve invloed op het niveau van functioneren op lichamelijk en geestelijk gebied.

Een groot deel van deze problematiek heeft echter niets te maken met de reden van opname. Kennelijk leidt de opname zelf tot achteruitgang, bijvoorbeeld door gebrek aan fysieke activiteiten en door depressieve gevoelens. Het ziekenhuis probeert de ziekte zo goed mogelijk te behandelen, maar er is te weinig aandacht voor het behoud van de zelfstandigheid en de kwaliteit van leven van de patiënt. Eenmaal thuis is de patiënt grotendeels op zichzelf en op familie/vrienden, die een deel van de zorg op zich nemen als mantelzorgers, aangewezen; die daardoor zwaar belast kunnen raken.

Revalidatie voor kwetsbare ouderen op lichamelijk en geestelijk gebied wordt daardoor binnen de verpleeghuizen, als verlengde van het ziekenhuis, steeds belangrijker.

Er zijn al een aantal succesvolle initiatieven ontwikkeld en toegepast, zoals projecten en experimenten van het nationaal programma ouderen om zorg en welzijn anders te organiseren, vanuit de behoefte en wensen van ouderen. Een voorbeeld hiervan is het Zorgprogramma voor Preventie en Herstel. In dit programma zit een pakket van interventies die helpen de zelfredzaamheid en kwaliteit van leven zo goed mogelijk in stand te houden. Zo snel mogelijk na de ziekenhuisopname start de revalidatie in het verpleeghuis en deze loopt ook door als de patiënt weer thuis, wat ook weer ondersteuning biedt aan de mantelzorger.

Letsel
Een ander voorbeeld van revalidatie voor kwetsbare ouderen is geriatrische revalidatie. Jaarlijks krijgen ongeveer 50.000 ouderen revalidatie -of herstelzorg vanuit het verpleeghuis. Zij krijgen deze zorg na bijvoorbeeld letsel ten gevolge van een ongeval, heup- of knieprothese, amputatie, na een operatie of ernstige ziekte.
Na bijvoorbeeld het plaatsen van een heupprothese kan de patiënt al binnen twee dagen overgeplaatst worden naar het verpleeghuis. Dit houdt in dat de medium care binnen het ziekenhuis komt te vervallen en over wordt genomen binnen het verpleeghuis.

Het verpleeghuis specialiseert zich dus steeds meer in hoog complexe zorg aan ouderen. Dit is noodzakelijk, omdat de kwetsbare oudere vaak belast is met meerdere ziekten tegelijk. Naast bijvoorbeeld het breken van een heup, kan er ook sprake zijn van ernstige benauwdheid, hartfalen, cognitieve en psychiatrische problematiek.

Vanuit mijn dagelijkse praktijk zie ik dat het steeds belangrijker wordt om hoogopgeleid en gespecialiseerd personeel aan te nemen en te behouden binnen de verpleeghuizen, ik zie dat dit ook steeds meer gebeurd. In een eerdere publicatie in de Volkskrant wordt aangegeven dat hoger opgeleid personeel juist wegloopt uit het verpleeghuis, omdat zij de verantwoordelijkheid niet meer aankunnen. Het is juist van belang dat hoger opgeleid  en gespecialiseerd personeel de verantwoordelijkheid neemt voor zorg van de oudere populatie en de uitdaging aangaat. Nu zie je al dat er steeds meer verpleegkundige specialisten binnen het verpleeghuis werken.

Als verpleegkundig specialist vervul ik een belangrijke rol  binnen het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van zorg en bied ik continuïteit, zowel op verpleegkundig als medisch gebied. In een beleidsrapport van ZonMw wordt aandacht besteed aan het meer doceren op de basisopleiding van bijvoorbeeld artsen en verpleegkundigen in geriatrie en om te investeren in motivatie, interesse en kennis.

Mantelzorg
Terugkomend op de rol van mantelzorg wil ik aangeven dat het betrekken van de mantelzorgers binnen het verpleeghuis een positieve wending zou zijn. In een eerdere publicatie wordt geschreven over het creëren van een rol voor vrienden en familie binnen de zorg en wordt aangegeven dat het beter is dan alleen te praten over misstanden binnen de verpleeghuizen en het stellen van irreële eisen. Wel is het van groot belang professionele begeleiding te geven aan de mantelzorger om (toename van) overbelasting te voorkomen. Het verlenen van mantelzorg kan namelijk op den duur leiden tot zowel psychische als fysieke belasting van de mantelzorger. Bij mantelzorgers van ouderen met dementie is 80 procent overbelast, waarvan 20 procent zelfs ziek is. Het is bewezen in wetenschappelijk onderzoek dat er echt iets te doen is aan de overbelasting van de mantelzorger.

Het aantal kwetsbare ouderen zal alleen maar toenemen. Het is voor hen van groot belang dat ze zo lang mogelijk een grote mate van zelfstandigheid kunnen behouden, ook na revalidatie. Hiermee zal de kwaliteit van leven toenemen. Laten we de verantwoordelijkheid nemen voor deze kwetsbare groep als professionals en ons niet alleen bezig houden met de onkunde en misstanden in de zorg. Het is daarom van belang om mogelijkheden te zien door:
-    Meer aandacht te besteden aan het doceren tijdens de basisopleiding in geriatrie, voor zowel personeel in het verpleeghuis, als in het ziekenhuis.
-    Hoogopgeleid personeel te motiveren en interesseren te komen werken binnen het verpleeghuis.
-    Mantelzorgers te betrekken bij de zorg, maar hen ook de nodige professionele ondersteuning geven.
Mogelijkheden zien betekent oplossingsgericht naar de toekomst kijken!

Andrea van den Dool is verpleegkundig specialist Marnix Revalidatiecentrum voor Ouderen.