Pim Fortuyn
Pim Fortuyn © ANP

'Na Fortuyn zijn kiezers blijvend op drift'

Pim Fortuyn heeft vele ogen geopend, maar evenzovele zijn er in de afgelopen 10 jaren weer dichtgegaan. 'Heren en dames politici, wees op uw hoede! Het programma van Pim Fortuyn is slechts ten dele gerealiseerd. Een derde van de kiezers zou nu weer op hem stemmen', stelt Joost Eerdmans.

 
Belangrijkste les voor de gevestigde orde is dat het nooit meer rustig wordt

Op 5 mei 2002 sprak ik Pim Fortuyn voor het laatst. Het was in Den Haag en hij vroeg mij in een zaaltje van de lokale afdeling wat hij moest doen als onze partij, zijn Lijst Pim Fortuyn, bij de aanstaande verkiezingen de grootste zou worden. Op bezoek bij de Koningin? Naar premier Kok? 'Jij bent toch jurist. Ik wil het op een rijtje hebben. Geen lange verhalen, op één a-4!' En weg beende hij, omgeven door bodyguards en vertrouwelingen. Een dag later, op 6 mei om 18.15 uur zat ik in mijn werkkamer op het Rotterdamse Stadhuis het a4-tje te maken toen mijn vriendin belde en vertelde dat Pim was neergeschoten en vocht voor zijn leven. De tombola die toen volgde leidde ertoe dat ik op 31-jarige leeftijd samen met 25 partijgenoten werd ingezworen als Tweede Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn, zonder leider.

We zijn nu 10 jaar verder. Mijn Kamerlidmaatschap stopte eind 2006 en de LPF bestaat niet meer. Er is het nodige bereikt, maar de periode was kort. De vraag die blijft: wat is er nog over van de revolutie van 2002. Hebben politici geleerd? De aanklacht die Fortuyn formuleerde tegen de boven ons gestelden en de in zijn ogen incapabele, ineffectieve en oncontroleerbare overheid werd door de politieke elites al direct na de moord op huichelachtige wijze omarmd. Voormalig Dichter des Vaderlands Gerrit Komrij schreef er zijn meesterwerk De zittende politicus over. De haatcampagne was geruisloos overgegaan in een wij-begrijpen-de-lessen-van-Pim. Achterkamertjes werden opgedoekt, meten is weten werd het credo, de islam kwam in de schijnwerpers te staan en zelfs Groenlinks bekommerde zich vanaf toen om de emancipatie van moslima's. Het is daarom zo interessant om de erfenis te overzien na deze reeks van jaren.

Taboes
Pim Fortuyn overzag drie problemen: het politieke systeem zelf deugt niet, de overheid houdt taboes in stand door belangrijke onderwerpen onder het vloerkleed te vegen en de publieke sector is op geen enkele wijze afrekenbaar op prestaties. In mijn ogen kun je alleen wat betreft dat laatste zeggen dat er grote slagen zijn gemaakt. Opeenvolgende kabinetten hebben werk gemaakt van het stellen van doelen en laten zich daar ook op afrekenen. Zeker ook in het lokale domein zet deze trend van 'zeggen wat je doet en doen wat je zegt' zich voort, met als grote motor de stadspartij Leefbaar Rotterdam.

De twee andere problemen, het instandhouden van taboes en de inertie van het politieke systeem, zijn gebleven. Integratie staat hoog op de politieke agenda, maar islamkritiek is een voortdurend taboe gebleven, getuige de moord op Van Gogh, de vlucht van Ayaan Hirsi Ali en de bodyguards van Geert Wilders. Er staat nog steeds druk op persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting als kranten weigeren politiek incorrecte spotprenten te plaatsen, islamkritische kunst niet wordt tentoongesteld, cartoonist Nekschot wordt gearresteerd en Paul Cliteur noodgedwongen stopt als columnist bij Buitenhof. De massahysterie in de hoogste regeringskringen rond de vertoning van de koranfilm Fitna in 2008, spant de kroon.

Met zijn concentratie op het vreemdelingenvraagstuk en het pleidooi voor een dominante joods-christelijke cultuur heeft Geert Wilders voor een deel de rol van Fortuyn overgenomen en niet zonder succes. De aantallen asielzoekers blijven mede dankzij zijn invloed dalen en onverschrokken komt Wilders op voor verweesde burgers die terecht nieuwe golven van immigratie vrezen, nu komend uit de nieuwe lidstaten van de Europese Unie.

Schimmenspel
Ook de systeemkritiek van Fortuyn is niet ter harte genomen. Het schimmenspel rond de benoeming van de nieuwe vice-president van de Raad van State laat zien dat openheid nog ver weg is. Commissarissen der Koningin en burgemeesters worden ondemocratisch benoemd en kunnen zelfs niet door hun eigen burgers worden weggestuurd.
De menselijke maat van Pim is van de tekentafels verdwenen. Schaalvergroting en fusies hebben een vlucht genomen. Gemeentelijke herindelingen volgen elkaar in rap tempo op, in de afgelopen kwart eeuw zijn ziekenhuizen in omvang verdubbeld en de scholen werden ruim anderhalf keer zo groot.

Het aantal lidstaten van de EU blijft - zeer tegen de zin van Nederlandse burger - doorgroeien. Om de financiële crisis het hoofd te bieden pompen we onze gespaarde miljoenen in de economieën van zuidelijke lidstaten met een abjecte bestedingsmoraal. Een bloody shame, zou Fortuyn gezegd hebben.

Pim Fortuyn heeft vele ogen geopend, maar evenzovele zijn er in de afgelopen 10 jaren weer dichtgegaan. De veenbrand woedt verder, het electoraat is blijvend op drift. De belangrijkste politieke les die de gevestigde orde zich zou moeten aantrekken is dat het nooit meer rustig wordt. Want terwijl zijn moordenaar over een jaar op weekendverlof mag, toont onderzoek aan dat eenderde van de kiezers op dit moment weer op Pim Fortuyn zou stemmen. Heren en dames politici, wees op uw hoede, een gewaarschuwd mens telt voor twee.
Het programma van Pim Fortuyn is slechts ten dele gerealiseerd. Een derde van de kiezers zou nu weer op hem stemmen.

Joost Eerdmans is auteur van het boek 10 Jaar Zonder Pim, dat vandaag verschijnt.