Hogeschool Inholland in Haarlem.
Hogeschool Inholland in Haarlem. © ANP

'Stel het hbo en het mbo onder curatele'

Het hbo en het mbo zijn beide aan een dramatische redesign toe. Dat kan alleen als de scholen uit die sector onder curatele worden geplaatst, betoogt hoogleraar Jan Bouwens.

Sinds 2004 hebben hogescholen en roc's onder leiding van de HBO-raad en de MBO Raad massaal het zogenaamde competentiegericht onderwijs ingevoerd. Dit systeem voorziet er bijvoorbeeld in dat een student de benodigde moeilijke statistische technieken voor de uitvoering van zijn projecten gaat zoeken als hij ze nodig heeft. Hij heeft dan geen docent meer nodig die hem inwijdt in de geheimen van deze technieken. Binnen het systeem werd het de docent dan ook verboden om nog les te geven. Later werd een groot aantal docenten vervangen door een procesbegeleider die evenals de student niets van statistiek weet, terwijl deze uitstekend geëquipeerd is erop toe te zien dat de student al zijn projecten in een portfolio verzamelt. Als alle projecten zijn uitgevoerd, volgt een diploma.

Een aantal hbo's heeft nu ingezien dat zij met deze keuze hun opleidingen volledig in de vernieling hebben geholpen (Inholland). Niet alle bestuurders hebben het licht gezien. Het mbo heeft nog niets geleerd. Zo liet de voorzitter van de MBO Raad Jan van Zijl op 26 maart via Radio 1 naar aanleiding van een vernietigend artikel in deze krant ('Het roc zoekt het meer in stenen dan in onderwijs', Het Vervolg, 24 maart), nog weten dat er niets aan de hand is met de kwaliteit van het onderwijs. Ter adstructie nodig ik de heer Van Zijl van harte uit kennis te nemen van de uitkomsten van de wiskunde/rekentoets die zijn eindexamenkandidaten onlangs ondergingen. Ik mag aannemen dat hij dan zijn opvatting bijstelt.

Dramatische ingrepen
Het is duidelijk dat dramatische ingrepen nodig zijn in zowel het hbo als bij de roc's die de mbo-opleidingen verzorgen. Het bedrijfsleven heeft behoefte hbo'ers en mbo'ers te voorzien van sterk inhoudelijke bagage. Bovendien vormen beide opleidingen de bakermat voor de emancipatie van allochtonen. Hoe moet een allochtoon nu zijn carrière in een winkel beginnen als het mbo hem niet leert wanneer hij de of het dient te gebruiken?

Ik stel voor dat beide schooltypen onder het juk van de HBO-raad en de MBO Raad vandaan worden gehaald en dat de individuele scholen onder curatele worden gesteld. Als curator van het hbo kunnen de universiteiten dienen. Zij krijgen de opdracht erop toe te zien dat de vakken op bachelorniveau ook deze aanduiding waardig zijn. Dat betekent niet per se dat het niveau gelijk moet zijn aan de universitaire bachelor, maar wel dat de inhoud van de lesstof voorop wordt gesteld en dat de vorm een ondergeschikte rol wordt toebedeeld. Nu is dat andersom; studenten zitten de hele dag achter de computer opdrachtjes uit te voeren.

Ook mbo's moeten onder curatele komen. Middelbare scholen kunnen hier als curator optreden. Die moeten erop toezien dat de vakken het niveau halen dat we van een mbo'er mogen verwachten. Zo mogen we van een mbo'er die op het hoogste niveau zijn opleiding geniet, verwachten dat deze een havo-eindexamen Nederlands kan maken en van een mbo'er die een technische opleiding doet dat die een havo-eindexamen wiskunde kan maken. Zowel universiteiten als middelbare scholen worden verantwoordelijk voor het programma en zijn betrokken (veto) bij de aanname van docenten.

Gedwongen ontslagen
Deze operatie zal met gedwongen ontslagen binnen het hbo en mbo gepaard gaan. We zullen namelijk zien dat er veel te weinig bevoegde docenten rondlopen in deze twee typen van onderwijs om het gewenste niveau te dragen. En iedereen weet dat kwaliteit van onderwijs begint en eindigt bij de kwaliteit van de onderwijzer. Verder zullen we zien dat het nodig is studenten die met onvoldoende rekenkennis en kennis van het Nederlands het hbo en mbo binnenkomen een schakeljaar moeten ondergaan. Dat is niet discriminerend, het is emanciperend!

De huidige besturen hebben een ruïne achtergelaten wat inhoud betreft en een paleis als we de scholen naar de vorm beoordelen. Het is nu nodig hard in te grijpen.

Jan Bouwens is hoogleraar accounting aan de Universiteit van Tilburg