Interview met Stine Jensen, filosoof en schrijfster van onder meer het boek 'Echte vrienden, intiem kapitaal in tijden van Facebook, Geenstijl en Wikileaks'

De berichtgeving van Jannetje Koelewijn in het NRC over de gezondheidstoestand van prins Friso komt na de persconferentie van vanmiddag in een kwaad daglicht te staan. De reacties op Twitter laten een enorme volkswoede zien.
Ja, men voelt zich echt bedrogen. Tulleken was niet alleen onethisch door het naar buiten brengen van medische informatie, hij heeft ons ook valse hoop gegeven. Ik vind het een weinig gracieuze vorm van privacyschending. Hier is iemands intieme kapitaal, namelijk medische gegevens, verhandeld en op de voorpagina van een krant gezet.

Die woede heeft overigens ook wel weer iets angstaanjagends, want het overschaduwt de zorg om de prins. Men verliest alle redelijke nuchterheid. Maar ik denk dat die woede ook wel is gevoed door de manier waarop Koelewijn en Tulleken hun acties tamelijk arrogant hebben verdedigd. Ze waren zo overtuigd van hun goede handelen, dat valt slecht in een land als Nederland. Wij houden niet van sterallures en mensen die willen scoren.

Wie houdt u verantwoordelijk?
Tulleken heeft natuurlijk zijn medisch beroepsgeheim geschonden. Koelewijn is verantwoordelijk voor haar eigen stuk. Maar ook de krant heeft gemeend dat dit belangwekkend nieuws was, dat gemeld moest worden in tamelijk smeuïge taal op de voorpagina. Het NRC is medeverantwoordelijk, die heeft een weinig journalistiek bericht toch gepubliceerd. Steeds meer kranten komen in de verleiding om dat soort human interest-achtige artikelen te publiceren. Ze verkopen daar meer kranten mee. Maar in dit geval laat de krant zich niet leiden door de drang om nieuws te brengen, maar door de drang van sensatie en commercie.

Koelewijn heeft geen medisch beroepsgeheim. Is zij dan wel verantwoordelijk te houden?
Ik vind wel degelijk dat een journalist daar ook een verantwoordelijkheid in heeft. En je kan niet gewoonweg maar alles opschrijven wat je hoort en menen dat dat publicabel is. Koelewijn schrijft zelf op haar blog dat het de taak van een journalist is om de feiten te onderzoeken. Maar in dit geval blijken de feiten zeer onvolledig te zijn. Het hoofdargument van Koelewijn en Tulleken was om sensatieverhalen te relativeren en de bevolking te laten delen in het goede nieuws dat Friso geen schedelbasisfractuur heeft. Maar die argumentatie blijkt nu niet zo relevant te zijn, want Friso is er zeer ernstig aan toe.

Koelewijn verdedigde haar handelen onder meer door te zeggen dat de RVD niets loslaat. Wat vindt u daarvan?
Ik vind dat een afleidingsmanoeuvre van waar het werkelijk omgaat. Want rechtvaardigt dat het openbaar maken van een medisch dossier van iemand? De RVD heeft bijzonder correct gehandeld, en pas bij de volledige diagnose openheid van zaken gegeven. In dit geval gaat het erom wie de regie heeft over deze informatie en volgens mij is dat de patiënt zelf en de familie. Het is niet aan een arts of een journalist om dat over te nemen. Want dat is privacy: dat je zelf kan bepalen wie toegang heeft tot welke informatie. Privacy is altijd een kwestie van regie.

Moet voor een journalist het vergaren van informatie dan niet zwaarder wegen dan het eventueel schenden van iemands privacy? 
Nee, in principe niet. De burger heeft recht op privacy. Er zijn uitzonderingen waarbij het gerechtvaardigd is om de privacy te schenden om bepaalde informatie die van levensbelang of landsbelang is naar boven te krijgen. Bijvoorbeeld in de undercoverjournalistiek, waarbij journalisten liegen om misstanden boven water  te krijgen die op geen enkele andere manier naar boven waren gekomen. Daarbij kan het gebeuren dat de privacy van iemand wordt geschonden. Maar dat is een uitzondering, in principe gaat dat niet op. En in het geval van Friso natuurlijk al helemaal niet.

Staat dit geval op zichzelf of zoeken meer media de grens op?
Nee het staat niet op zichzelf en het gaat ook niet alleen om NRC. Denk maar aan Ruben, het enige jongetje dat de vliegramp in Tripoli overleefde in 2010, en waarmee de Telegraaf een interview op de voorpagina had. Daarover heeft de Raad voor de Journalistiek geoordeeld dat het een grote schending van de privacy van Ruben was. En je zou aan alle hoofdredacteuren van Nederland moeten vragen of zij het stuk van Koelewijn hadden geplaatst. Het is een gewetensvraag. Kranten moeten in deze tijd ook overleven. Maar de media moeten goed nadenken over het nemen van hun verantwoordelijkheid, het rapporteren van gevoelige informatie en het omgaan met de privacy van burger.

Is dat nog mogelijk in deze tijd, waarbij iedereen via de sociale media binnen luttele minuten weet dat er iets is gebeurd op een berg in Oostenrijk?
Het is in deze tijd heel moeilijk om je anonieme privacy te waarborgen. Je kunt tegenwoordig ook beter geen ziekenhuis binnenstappen want je moet opletten dat er geen camera's van Eyeworks hangen, dat er geen journalist ronddartelt en dat er geen arts is die al te bereid is om je gegevens uit te wisselen.

Heeft de journalistiek nu zijn geloofwaardigheid verloren?
Het imago van de journalistiek heeft een flinke deuk opgelopen, maar bravo aan Rob Wijnberg van NRC Next die, zolang er geen nieuws was, er niet over publiceerde. Na de wetenschap met de affaire Stapel, de bankiers met de crisis en de politici met hun dubbele bonnetjes, heeft de journalistiek nu de affaire Koelewijn/Tulleken. Het is wel gevaarlijk want de journalistiek is altijd het bastion van de waarheid geweest. Als we daar het vertrouwen in verliezen, dan is dat ook een probleem voor de democratie. De media moeten die natuurlijk controleren. Dus deze deuk is wel zorgelijk.