vk opinie Kunsthistorische overwegingen leiden tot de voorzichtige conclusie dat het pas ontdekte werk van Heyboer niet echt is. Dat betoogt beeldend kunstenaar Rudy Jansen.

In de kunstwereld barst een discussie los over een vermeend bedrog met werk van Anton Heyboer. De Volkskrant kopt: 'Megazwendel' met werk Heyboer' (Ten eerste, 14 februari). Blijkens het artikel zou het gaan om werk dat gemaakt is in de jaren 1953-1960. De 150 (!) schilderijen en etsen zijn afkomstig uit de verzameling van Josef Santen.

Santen is de schilder waarmee Anton Heyboer in 1949 een atelier en een uitermate armoedig bestaan deelde in de Zonnesteeg in Haarlem. In de periode waarin het omstreden werk gemaakt is, ziet het leven van Heyboer er heel anders uit. Hij is dan gehuwd met Erna Postma. Erna Postma heeft over die jaren een boekje geschreven: Anton Heyboer, 1952-1959, het verzonken leven. In dat boek komt de naam Jozef Santen (Zanten schrijft Erna Postma) wel voor, maar niet als lid van Heyboers vriendenkring in die jaren.

In die periode gebeurde er veel in het leven van Anton Heyboer. Hij had veel vrienden onder de Haarlemse kunstenaars, hij kreeg met Erna een dochter, Marcelle, hij kocht een vissersboot en vertrok met vrouw en kind voor een wereldreis met de boot uit Haarlem. Verder dan Amsterdam is hij niet gekomen. Maar bovenal breekt hij door als kunstenaar (graficus) en exposeert hij in heel Europa waaronder in 1959 in Parijs in het Musée d'art Moderne, Biennale des Jeunes.
Hoe moet Santen aan die 150 steeds duurder wordende schilderijen en etsen zijn gekomen? In 1988 is Santen overleden dus dat graf zwijgt over deze affaire.

Dan het werk zelf. Bij het Volkskrantartikel is een van de omstreden werken afgedrukt. Het betreft een ets. Natuurlijk is het van een krantenfoto moeilijk te beoordelen maar een paar dingen vallen wel op. Een aantal stukken zijn etsen waar meerdere afdrukken van gemaakt zijn. Bij de afbeelding in de krant zien we bijvoorbeeld linksonder in een rood vlakje de aanduiding 1/2. Dat betekent afdruk 1 uit een serie van 2. Ergens moet zich nog een tweede exemplaar van dit werk bevinden. Laten verzamelaars, kunstbezitters, handelaren zich maar melden om zo de echtheid vast te stellen.

De afbeelding in de krant betreft een ets die ingekleurd en bespat is. Bij bestudering van het werk van Heyboer zien we dat hij dat bespatten toentertijd nauwelijks toepaste, integendeel. Hij schrijft zelf over zijn werk in die tijd: 'Iedere ets is een gedachteformulering over de menselijke emotie waarin ik verkeer en die door middel van het etsen door mij opgelost wordt in het bewustzijn.' In gewone mensentaal: 'Ik ga heel nauwkeurig te werk.'

We zien dan ook dat Heyboer in zijn bladen in die tijd weliswaar expressief en in een heel persoonlijke beeldtaal, maar beheerst en sturend te werk gaat. Nergens is sprake van het slordige smeren en spatten dat hij in later werk wel veelvuldig toepast.
Het werk in de krant is ook niet mooi en evenwichtig. Vergelijk bijvoorbeeld uit die tijd werken als Het systeem (1959) of Figuren met systeem en cirkels (1960).

Keihard zijn mijn bewijzen natuurlijk niet, en 'dna-onderzoek' van het werk (dat wil zeggen microscopisch en chemisch onderzoek van het gebruikte papier en de drukinkt) moet het harde bewijs leveren, maar toch spreek ik voorzichtig mijn mening uit dat we hier te maken hebben met echte Heikneuters in plaats van echte Heyboers. Vervalsingen dus.

^{Rudy Jansen is beeldend kunstenaar te Haarlem.}