Is de Tocht der Tochten van alle Nederlanders of alleen van de Friezen? Een twistgesprek tussen Laura de Jong en diaspora-Fries Meindert Fennema.

Wat jammer dat de Elfstedentocht dit weekend niet doorgaat.
Jammer voor al die mensen die zich daarvoor zo hebben ingespannen.

Want er bestaat niets mooiers dan de Elfstedentocht.
Dat vind ik dus onzin. Voor de mensen die de Tocht vier keer hebben gereden gaat dat misschien wel op, maar al die andere mensen die nog nooit een tocht van meer dan 50 kilometer hebben gereden en die over het algemeen nooit naar Friesland gaan en ook helemaal niet geïnteresseerd zijn in de Friese steden: waarom moeten die nou allemaal opeens de Elfstedentocht zo vreselijk mooi vinden?

De Elfstedentocht is een beetje van ons allemaal, van alle Nederlanders.
Dat ergert mij juist zo. Hij is helemaal niet van alle Nederlanders. Het is een Friese tocht voor Friese schaatsers die vanaf 1980 is gekaapt door de Hollanders. Gelukkig maar dat die dit weekend niet massaal Friesland binnenstormen.

Wilt u dan terug naar de tijd dat alle deelnemers en het hele bestuur op een fotootje passen, zoals in 1912?
De Elfstedentocht bestaat al honderd jaar en heeft altijd vele honderden deelnemers gehad. Het is sinds oudsher een grote volkspartij geweest. Maar dat is natuurlijk enorm veranderd.
Zestig jaar geleden werd er bijvoorbeeld nooit getraind voor een Elfstedentocht. De Friese boeren en knechten tussen de 18 en 35 jaar stapten gewoon op het ijs en reden de tocht uit. Maar door de huidige massaliteit en het lotingsreglement kunnen de gewone Friese jongens uit Winsum nu helemaal niet meer meedoen.

Het klopt niet wat u zegt. Dat fotootje is echt waar. Er startten 62 deelnemers in 1912, geen honderden. Kijk maar eens in het Eerste Friese schaatsmuseum in Hindeloopen. Al sinds de jaren dertig is de Elfstedentocht een publiekstocht. In 1938 bemoeide zelfs koningin Wilhelmina zich ermee en doneerde ze geld om het parcours te laten schoonvegen. Uiteindelijk ging de tocht toen ook niet door. Maar het is dus al sinds lang ook een Nederlands festijn.
Ja, maar dat is wat anders. Die koningin denkt, ik ben ook vorstin van Friesland, sterker nog, ik stam af van de Friese tak van de Oranjes. Dat is natuurlijk totaal wat anders dan dat Hollanders zich massaal over de Afsluitdijk bewegen om Friesland onveilig te maken.

We lezen altijd dramatische berichten dat Friesland leegstroomt, dat er spookdorpen ontstaan. Dan komen er een keer mensen die kant op, is het weer niet goed.
Er moet zeker iets gebeuren aan de economische ontwikkeling van Friesland. Maar jij denkt toch niet dat als we eens in de vijftien jaar met z'n allen naar Friesland gaan, spooksteden worden bestreden? Mijn punt is niet dat Hollanders niet naar Friesland mogen komen, maar dat de meeste Hollanders die zijn aangeraakt door de gekte van de Elfstedentocht helemaal geen belangstelling hebben voor Friesland.

Waarom mogen mensen niet massaal in de ban zijn van iets dat positief en gezond is?
Ik ben helemaal niet tegen schaatsen en ik ben ook niet tegen de Elfstedentocht, maar als jij in Holland woont, ga dan lekker in Holland schaatsen. En als jij in Drenthe woont, ga je in Drenthe schaatsen.

Ach, half Nederland heeft wel een Friese voorouder.
Luister, het gaat mij niet om etniciteit. Voor mij is een Fries iemand die in Friesland woont en Fries spreekt. Ik erger me aan mensen als Laura de Jong die opeens hebben ontdekt dat De Jong een Friese naam is en die nu pro-Elfstedentocht zijn. De Elfstedentocht is een Friese zaak en niet van ons allemaal. Net zoals carnaval in Limburg ook niet van ons allemaal is.

De Elfstedentocht is anders dan carnaval, het is een soort nationale feestdag, zoiets als Koninginnedag.
Ik heb de laatste twintig jaar Koninginnedag niet meer in Nederland gevierd, omdat ik dat ook een verschrikkelijk festijn vind. Ik ben helemaal niet van deze hysterische massale toestanden. Maar de Elfstedentocht is niet te vergelijken met Koninginnedag. En het ergert me dat jij dat durft te doen, je maakt van de Elfstedentocht een Koninginnedag, een feest waar alleen maar wordt gezopen en rotzooi getrapt.

Ik zeg: de Elfstedentocht verbroedert, net als Koninginnedag.
Daar ben ik het wel mee eens. In de Elfstedengekte gebeuren opvallend weinig ongelukken. Dat is mooi. Maar het is een niet reële vorm van verbroedering, een fantoomverbroedering, net zo flinterdun als het oranjegevoel op Koninginnedag.

Heeft u dan geen enkel gemeenschapsgevoel?
In 1986, toen ik nog in Friesland woonde, ben ik omdat er een Elfstedentocht was, gevlucht naar Amsterdam. Ik hou wel van gemeenschap, ik ben ook echt een dorpsman. Maar de overdreven bemoeizucht van die Hollanders, dat hoeft van mij niet.

Houdt u eigenlijk wel schaatsen?
Ik kan niet schaatsen, omdat ik spastisch ben. Dat heeft misschien wel bijgedragen tot een lichte wrevel als het gaat om de ijspret.

Het is toch heerlijk dat het de afgelopen week eindelijk een keer niet over de crisis ging?
Ik vind het juist heel leuk als het over de crisis gaat.

De Tocht der Tochten zorgt voor verbondenheid, temeer omdat hij alleen in Nederland voorkomt.
Alleen in Friesland.

<sup>Meindert Fennema werd in 1946 geboren in Leeuwarden. Hij is nu hoogleraar Politieke Theorie aan de UvA.

Laura de Jong is redacteur van vk.nl.</sup>