Politieke peilingen worden steeds belangrijker in de media. Dat stelt Ombudsvrouw van de Volkskrant Margreet Vermeulen.

Premier Roemer? Onder die kop blikte de Volkskrant afgelopen dinsdag vooruit naar de kabinetsformatie, waarbij de SP als grootste partij straks in principe de premier mag leveren. Dat wordt nog knap lastig, een premier uit zo'n partij op de flank. Een boeiend, maar ook een ietwat virtueel verhaal. Want de kans is heel groot dat de 32 gepeilde zetels van de SP grotendeels zijn verdampt als de Tweede Kamerverkiezingen voor de deur staan. Dat is in het voorjaar van 2015. Over 1.200 dagen dus.

De redactie in Den Haag aarzelde dan ook over dit verhaal. 'Wij willen niet te veel op zaken vooruitlopen. Zo'n stuk kan over twee weken nergens meer op slaan', vindt de chef daar. Maar de hoofdredactie had het verhaal niet willen missen. 'Natuurlijk moeten we voorzichtig zijn met peilingen, maar het is echt uniek dat de SP bij een peiling als grootste uit de bus komt', aldus de plaatsvervangend hoofdredacteur. 'En het is maar de vraag of we tot 15 mei 2015 moeten wachten op verkiezingen. Dat kan zomaar al dit jaar zijn, als het kabinet het niet eens wordt over de bezuinigingen.'

Politieke peilingen worden steeds belangrijker in de media. Er zijn er ook steeds meer. Uit onderzoek van De Nederlandse Nieuwsmonitor blijkt dat kranten nu vier keer zoveel nieuwsberichten opnemen over de uitkomst van politieke peilingen dan tien jaar geleden. Lezers leiden daaruit af dat de krant te veel meegaat met de waan van de dag. Ze klagen dat de krant vaak verzuimt de waarde van die peilingen te relativeren. Wie herinnert zich nog dat de PvdA in het voorjaar van 2006 op 60 zetels stond, de hoogste score in twintig jaar. In november van datzelfde jaar verloor de PvdA de verkiezingen van het CDA (Balkenende).

De redactie in Den Haag pleit dus voor 'terughoudendheid' als het om peilingen gaat. 'Maar in de praktijk is dat weleens lastig', voegt de chef van de Haagse redactie er meteen aan toe. 'Bij de voorlaatste verkiezingen bijvoorbeeld hadden we afgesproken ons te beperken tot de scores van TNS Nipo, omdat het ons gewoon ging duizelen van al die peilingen van verschillende bureaus met vaak fors afwijkende uitkomsten. Dat hebben we niet volgehouden, want als een ander bureau opeens een opmerkelijke trend signaleert, wil de redactie dat natuurlijk toch graag in de krant.'

En dus wordt, voorafgaand aan publicaties over peilingen, vaak flink gediscussieerd op de redactie. Toen de PVV volgens De Hond 3 zetels verloor (na Wilders' publieke aanvaring met de koningin) schreef de krant er welbewust niet over - op instigatie van de Haagse redactie. 'Het was te kort dag', vonden de verslaggevers in Den Haag. Maar toen Emile Roemer een week later, in de peilingen van De Hond, aanvoerder werd van de allergrootste partij, kwam er wel een nieuwsbericht. Het argument is dat de groei van de SP geen eendagsvlieg is, maar zich al voordoet sinds het aantreden van dit kabinet. 'Het ziet er uit als een gestage opmars. Een markante trend. En dus rijp voor de krant. Hoewel we het hebben gemeld met een knipoog', vindt de auteur van het nieuwsbericht. Al in de eerste alinea schrijft hij dat Roemer de eerste is om te benadrukken dat het slechts virtuele winst is.

Al met al publiceerde de krant vorig jaar, volgens de Nederlandse Nieuwsmonitor, 25 berichten die helemaal waren opgehangen aan de stand van de peilingen. In het NRC waren dat er 21, het AD 32 en bij Trouw 15.

Het grootste gevaar van al die peilingen in de krant is dat de politiek wordt gereduceerd tot een wedstrijdje en de verslaggeving in de krant tot een wedstrijdverslag. De redactie is zich daar terdege van bewust. 'We willen politici beoordelen op wat ze doen en zeggen en niet op hun score in de peilingen', aldus de chef van de Haagse redactie.

Het probleem is dat wat politici in wat ze doen en zeggen ook weer sterk worden beïnvloed door de peilingen. Cohen past zijn stijl van oppositie voeren aan omdat de PvdA zakt in de peilingen. Wilders geeft opeens een televisie-interview omdat hij keldert in de peilingen. Vervolgens geeft hij Emile Roemer onder uit de zak ('wolf in schaapskleren') omdat Roemer het wél goed doet volgens de opinieonderzoekers.

Als de virtuele zetels de werkelijkheid gaan beïnvloeden, kan de krant niet meer om de peilingen heen. Maar de redactie kan het vluchtige karakter van die virtuele zetels niet genoeg benadrukken. De redactie moet ook voorzichtig zijn de uitkomsten van politieke peilingen van één onderzoeksbureau te verabsoluteren. Want in de peilingen van De Hond krijgt de SP weliswaar 32 zetels, maar in de laatste peiling van TNS Nipo (half januari) bleef Emile Roemer steken op 26 zetels en de Politieke Barometer hield het half januari op 22 zetels voor Roemer.

De SP is dus alleen volgens Maurice de Hond de grootste partij van Nederland.

<sup>De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten, op- en aanmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en over de journalistieke aanpak.

ombudsvrouw@volkskrant.nl</sup>