Het is veel beter om te stoppen met de opvang van zeehonden die zonder hulp een natuurlijke dood zouden sterven. 'De overheid zou de opvang van dieren die een natuurlijke dood dreigen te sterven moeten verbieden.' Dat stelt wetenschapsjournalist Rob Buiter.

Het is vol in Pieterburen en op Texel. De zeehondenopvang van Lenie 't Hart heeft het extreem druk en ook in Ecomare worden op dit moment veel meer zeehonden opgevangen dan normaal. Maar de directeur a.i. van Ecomare gooide deze week met een persbericht de knuppel in het hoenderhok. Hij zou het liefst stoppen met de opvang van dieren die zonder zijn hulp een natuurlijke dood zouden sterven. Helaas is daarbij in verschillende optredens voor kranten en televisie ook een link gelegd met dreigende financiële nood. De schatkist van Ecomare blijkt leeg te lopen op al die vis en vooral ook al die ontwormingsmiddelen en antibiotica voor die zieke zeehonden.

Gezonde populatieomvang
In dat laatste, die medicijnen, schuilt een veel sterker argument om nou toch eens op te houden met dat actieve opvangen van zeehonden. De populatie van gewone zeehonden en ook van grijze zeehonden stijgt sinds 1975 exponentieel, zij het met twee keer een stevige correctie door uitbraken van het distempervirus in 1988 en 2002.

Ondanks die virusuitbraken leven er naar schatting nu ruim 35.000 gewone zeehonden in de hele Waddenzee. Experts noemen dat een gezonde populatieomvang. Waar veel zeehonden leven komen er ook meer in de problemen. Bijvoorbeeld de grijze zeehond heeft nu eenmaal de gewoonte om in de winter jongen te werpen op de zandbanken. Die jongen kunnen door hun bontjas de eerste weken van hun leven niet goed zwemmen. Hebben ze de pech dat hun zandbank door storm of springvloed wordt getroffen, dan kunnen ze makkelijk hun moeder kwijtraken. Met meer zeehonden tref je ook meer van dat soort pechvogels. Vang je die dieren op, dan kun je ze met een flinke dosis vis wel op de been houden en op een gegeven moment weer uitzetten.

Resistentie
Een groter probleem zijn de dieren die met een infectie van longwormen worden binnengebracht. Dat zijn met name dieren van ongeveer een half jaar oud die een flinke cocktail van ontwormingsmiddelen en antibiotica krijgen. Op die manier worden er jaarlijks duizenden doses medicijnen in de zeehondenpopulatie gebracht. Tegen het gebruikte ontwormingsmiddel, ivermectine, bestaat al resistentie, zij het niet bij longwormen. Nog niet. Maar waar bijvoorbeeld Nederlandse huisartsen uiterst terughoudend moeten zijn met het gebruik van antibiotica en antiparasitaire middelen is het niet wenselijk om een gezonde, wilde populatie zeehonden aan deze medicijnen bloot te stellen.

De zeehondenpopulatie als geheel is ook niet gediend met al dat opvangen en ontwormen. Dieren met een zwakkere afweer zullen eerder aan een infectie met longwormen (dreigen te) bezwijken dan dieren met een sterker gestel. Met de opvang en behandeling houd je dus dieren op de been die anders wellicht door Moeder Natuur zouden worden uitgeselecteerd. En de populatie longwormen op het wad roei je er ook niet mee uit. In de magen van miljoenen vissen zit een reservoir van longwormeneitjes die de infecties tot in lengte van jaren zullen laten voortduren, zoals die ook al sinds mensenheugenis voorkomen. Bovendien schuilt er ook een risico in het opeen pakken van tientallen, of zoals nu honderden zwakke zeehonden. Hoe goed de quarantaine ook is, je loopt altijd een risico dat je ongewild ziekten verspreid onder de verzwakte dieren. En waarom zou je dat risico nemen?

'Laten inslapen'
In een reactie op het persbericht van Ecomare zegt het centrum van Lenie 't Hart dat zeehonden opvangen een kwestie van fatsoen is, en nog wettelijk verplicht ook. Dat laatste is in ieder geval niet waar. In de leidraad die het toenmalige ministerie van LNV in 2003 uitvaardigde wordt gezegd dat je een wild dier mag opvangen als een burger met een kwijnend exemplaar wordt geconfronteerd. In het geval dat lijden wordt veroorzaakt door menselijk handelen is daar natuurlijk ook veel voor te zeggen Maar ook het voorkómen van extra lijden door een dier te doden wordt nadrukkelijk als optie genoemd in die leidraad. Een wild dier met een ernstige longworminfectie 'laten inslapen' is dus ook optie; misschien wel een betere optie.

Ecomare lijkt nu die discussie weer te willen openen, mede dankzij de praktische en financiële problemen van het instituut. Het valt te hopen dat die discussie met reële argumenten kan worden gevoerd. Toen het ministerie tien jaar terug de richtlijn voor opvang van zeehonden drastisch dreigde aan te scherpen verschenen er onder leiding van 'Pieterburen' kinderen in zeehondenpakjes voor het gebouw van de Tweede Kamer om te protesteren. De overheid bleek daar gevoelig voor. Die overheid zou nu steviger moeten doorpakken, en de opvang van dieren die een natuurlijke dood dreigen te sterven moeten verbieden.

Een paar dieren houden voor educatie ligt voor de hand. Een goede steekproef voor onderzoek - dus niet alleen de kneusjes - daar valt ook nog veel voor te zeggen. Maar inmiddels is het punt bereikt dat je vooral je eigen gemoedsrust sust met de opvang van deze dieren. Of dat 'fatsoen' is, zoals de crèche van Lenie 't Hart in haar persbericht stelt, daar valt vanuit de biologie nog het nodige tegenin te brengen. Misschien is het juist wel veel fatsoenlijker om dieren een natuurlijke dood te laten sterven.

^{Rob Buiter is wetenschapjournalist 'Levende Wetenschappen'}