Waarom zijn vrouwen en kinderen belangrijker dan mannen op een zinkend schip als de Concordia of Titanic? De uitdrukking 'Vrouwen en kinderen eerst' mag mooi klinken, maar is dat echt wat we willen? Dat vraagt student Dion Koeze zich af.

In het artikel van Mark Steyn bespreekt hij de ramp met de Concordia en hoe chaotisch de evacuatie verliep. Hiertegenover moeten we volgens hem het verhaal van de Titanic stellen, waar mannen 'leugenaars en dieven, rijk en machtig, arm en onbekend' allen 'stijlvol ten onder gaan'. Met de mentaliteit van de Titanic komen we door een crisis, niet met die van de Concordia, aldus Steyn.

De onderzoeken door de Amerikaanse en Britse overheden naar de oorzaken en het verloop van de ramp laten een ander beeld zien. Aanvankelijk verliep de evacuatie inderdaad vreedzaam en hoffelijk, vrouwen en kinderen werden als eerst in de reddingssloepen gelaten. Dit gebeurde zelfs zo strikt dat reddingssloepen halfvol te water werden gelaten, omdat er geen vrouwen en kinderen meer in de buurt waren, terwijl de mannen aan dek moesten blijven. Veel vrouwen wilden ook niet aan boord van een reddingssloep, doordat de Titanic het eerste half uur bijna niet overhelde, vonden veel vrouwen het aantrekkelijker om aan boord te blijven in plaats van in een sloep de donkere en koude oceaan op te gaan.

Toen het schip na ongeveer drie kwartier flink begon te hellen werden mensen angstig en brak er paniek uit, volgens de getuigen die gehoord zijn bij het onderzoek. Tot aan het daadwerkelijke zinken werd er nog maar weinig verschil gemaakt tussen man, vrouw en kind. Bovendien durfden veel mensen die een plek in een sloep hadden bemachtigd niet terug te varen naar het schip, bang voor de drenkelingen die zich zouden vastklampen aan de sloep en hem doen zinken.

Eerste klasse
Daarnaast kan je door simpel het aantal overlevenden van iedere klasse en geslacht/leeftijd te tellen constateren dat de eerste klas passagiers relatief veel vaker zijn gered. Dat is niet alleen omdat er relatief meer vrouwen waren in de eerste klasse, zo is het percentage mannen uit de eerste klasse die het ongeluk overleefden ongeveer gelijk aan het percentage kinderen uit de derde klasse die het overleefden. John Updike heeft over de 'romantische mythe' van de Titanic een goed artikel geschreven voor de New Yorker van 14 oktober 1996, genaamd 'It Was Sad'.

Om de vergelijking met de Concordia kort te maken, de Titanic had niet genoeg reddingssloepen om iedereen te kunnen redden, huidige schepen wel. In de reddingssloepen van de Titanic was plaats voor 1178 mensen, slechts 823 plaatsen waren bezet bij te water lating, door de regel 'vrouwen en kinderen eerst'. Huidige inzichten laten zelfs zien dat er meer mensen in reddingssloepen stappen - en dus gered worden - wanneer er al autoritair ogende mensen in zitten, bijvoorbeeld mannen. Dat geeft blijkbaar een veiliger gevoel. Bovendien zijn er tegenwoordig veiligheidsprocedures die doorlopen moeten worden, doordat we geleerd hebben van de ervaring van eerdere scheepsrampen. Dat dat op de Concordia niet gebeurd is, is dan ook bijzonder kwalijk. Toch had men relatief een veel grotere overlevingskans op de Concordia dan op de Titanic.

Romantische dogma's
Met dit beeld over de Titanic in de hand kunnen we twee conclusies trekken die Steyn niet kan trekken met zijn beeld, namelijk dat de veiligheid tegenwoordig veel beter is gewaarborgd op schepen en dat romantische dogma's - vrouwen en kinderen eerst - niet eerlijk en niet efficiënt zijn.

Over de eerste conclusie kan ik kort zijn, ik ben bijzonder blij dat we geleerd hebben van de Titanic en dat we tegenwoordig iedereen, man, vrouw en kind, proberen te redden. Wat mij betreft een beter streven dan 'stijlvol ten onder te gaan'. Het tweede punt staat haaks op de opvatting van Steyn, we moeten ons niet laten leiden door romantische dogma's, maar door getoetste normen naar modern inzicht.

We leveren zo veel strijd om van het seksisme af te komen en nu wordt het bepleit om onze beschaving in stand te houden, die discriminatie past toch niet bij een westerse samenleving? We zijn al zo veel verder met onze huidige normen dan die van 1912. Natuurlijk is het niet perfect, daarom proberen we sommige van onze gedragsregels te veranderen, maar dat doen we wel met eerlijkheid en nut als leidraad, niet een romantisch ideaal. Gezien de in het algemeen verbeterde levens van mensen in westerse landen sinds 1912 werkt dat goed.

Laat kennis, eerlijkheid en nut de handvatten voor de westerse wereld zijn, niet de romantische dogma's uit voorbije tijden. Juist wanneer het Westen rakelings langs ijsbergen scheert.

^{Dion Koeze is student Technische Natuurkunde aan de TU Delft.}