De race is nu wel gelopen, was de teneur nadat Mitt Romney New Hampshire had gewonnen als Republikeinse presidentskandidaat. Klopte niet. En zo gaat het vaker, schrijft Thomas von der Dunk.

Het blijft keer op keer komisch: de voorbarigheid waarmee de Amerikanologen onder het verslaggeverdom aankondigen dat de race nu toch wel gelopen is. Nadat de Republikeinen in twee ministaatjes hun stem hadden uitgebracht, stond het reeds vast dat Mitt Romney de kandidatuur nauwelijks meer kon ontgaan. Mij leek die conclusie meteen al wat overijld.
 
Want nu? Romneys overwinning in Iowa was al indertijd maar acht stemmen groot - dus geen overwinning, maar een fotofinish bij feitelijk gelijk spel, zou ik zeggen. Bij hertelling blijkt Rick Santorum inmiddels net een paar stemmen meer gehaald te hebben. Ook maar een páár meer, ik zeg het er maar even bij, want getallen wegen blijkt moeilijk.

Ook dat Romney in New Hampshire heeft gewonnen, zegt weinig - dat is zoiets als het CDA bij de Kamerverkiezingen victorie kraait nadat bekend geworden is dat het in Tubbergen (weer) de grootste is.

Ik weet nog hoe op 4 november 2008 in Nederland al in de loop van de avond Obama tot winnaar werd uitgeroepen omdat hij - de Oostkuststaten komen als eerste binnen - zo enorm voorstond, terwijl hij tegelijk tot op dat moment, vergeleken bij 2004, nog geen enkele - ik herhaal: geen enkele - staat nieuw voor de Democraten gewonnen had.

Het is nu, na de zege van Gingrich over Romney in South-Carolina, dus 1-1-1, en de zaak ligt weer helemaal open. Of: weer? Dat lag de zaak daarvoor voor de nuchtere waarnemer natuurlijk gewoon ook.

Hypecultuur
Het is vooral de hedendaagse hypecultuur, de behoefte van kranten om als eerste een winnaar uit te kunnen roepen, die de reële waarneming belemmert: we willen weten waar we aan toe zijn en kunnen slecht met een onbesliste situatie leven. Deze onhoudbare toestand duurde zeshonderd jaar, aldus ooit een Chinese historicus droogjes over zijn eigen land. Wij Westerlingen raken bij de gedachte aan zes van zulke dagen al in paniek.

Ik zou daarom zeggen: houd het juist dáár voorlopig maar op - dat de strijd onbeslist is. Dus roep nu ook niet dat Gingrich de buit al bijna binnen heeft. Morgen, in een andere staat, kunnen de verhoudingen namelijk weer heel goed anders liggen. Al was het maar omdat er nog een tweede boze ex opduikt en dat er dan wél net een teveel blijkt te zijn.

Voorbarigheid: dat zagen we de afgelopen jaren wel vaker. In 2008 moesten de commentatoren bij de race tussen Obama en Hillary Clinton eerst ook na zo'n beetje elke volgende staat hun voorspellingen herzien. Dewey defeats Truman, om de fameuze krantenkop van de Chicago Tribune van 3 november 1948 te memoreren. Dat zou afdoende moeten zijn.

Ook elders waren commentatoren voorbarig. Mubarak heette al binnen een week 'nu toch echt binnen een paar dagen geschiedenis' - het duurde voor hem nog een maand, en zijn regime zit er feitelijk nog steeds.

Bij Kaddafi was de discrepantie nog groter. Ook de NAVO verkondigde keer op keer dat hij op zijn laatste benen liep. We waren heel wat maanden verder voor ook Kaddafi zélf daar blijk van gaf.

Inzake Assad is in 2011 eveneens herhaaldelijk verkondigd, dat zijn regime ten dode opgeschreven is. Ik weet dat zo net nog niet. Nog steeds.

Interview
Te vaak is hier de wens de vader van de gedachte. Ook journalisten is niets menselijks vreemd, en zijn daardoor geneigd eerder geestverwanten dan geestelijk gestoorden met een interview te vereren. Daarom verkijken zij zich in den vreemde zo vaak op verkiezingen - van Oekraïne tot Egypte.

De Amerikanist Koen Petersen hekelde vrijdag de onkritische Obamania in de Nederlandse media, de neiging de werkelijkheid aan de wenselijkheid aan passen. Dat is inderdaad een hardnekkige nationale gewoonte, tot Uri's persoonlijke politietoezicht in Afghanistan toe.

Waar hij niet gelijk in heeft is dat dóór die evidente voorkeur ook de Nederlandse electorale voorkeur wordt bepaald. Het is eerder zo, dat de persvoorkeur die weerspiegelt - Amerikanen steken mentaal namelijk anders in elkaar dan wij. Een verschil dat inderdaad, dat stelt Petersen terecht, te weinig als historisch verklaarbaar aan de lezer wordt uitgelegd.

Daarin ligt misschien het grootste conceptuele probleem, juist omdat we uiterlijk (kleding, muziek, eten, hobby's etc.) zo op elkaar lijken: dat veel Amerikanen wezenlijk anders denken dan Europeanen, en dat zich dat in afwijkende politieke mainstream-opvattingen vertaalt.

Iets van die clash of civilisations werd net zichtbaar in de rel rond die orthodoxe rabbijn die in een trans-Atlantische spagaat is beland: in het zeer religieuze Amerika moet hij andere dingen verkondigen dan in het seculiere Nederland om acceptabel te zijn. Ralbag vormt de joodse versie van Tariq Ramadan, die in 2009 tussen Rotterdam en Teheran klem kwam te zitten.

Heel vriendelijke mensen met vreselijke opvattingen, we laten ons er steeds onaangenaam door verrassen: of het nu om jonge Arabische moslims gaat die zonder met de ogen te knipperen voor de sharia in het strafrecht pleiten, of om jonge Amerikaanse christenen die homo's als duivels zien. En dat dus een krankjorum type als die Santorum zo hoog scoort.

De crux: wij zouden in andere culturen in meerderheid anders stemmen. Als Nederlanders uit de Egyptische kandidaten hadden moeten kiezen, zag de uitslag er volkomen anders uit. Iran dito. Daar kijken we dan, omdat we die landen ook bewust als 'anders' zien, minder van op dan bij Amerika.

Alleen in pakweg Duitsland, Frankrijk of Denemarken zouden Nederlanders niet voor zo gek veel andere stemverhoudingen zorgen dan de Duitsers, Fransen of Denen zelf hebben gedaan.

Beste Emile Roemer: daar heb je nu Europa - en daarom ben ook jij in de Kalverstraat Europeaan. Over dat 'andere' Amerika de volgende keer.

_{Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl.}