Het sociale leenstelsel is weinig sociaal en niet erg slim. Deze regering wil afgestudeerden met hoge persoonlijke schulden op een onzekere arbeidsmarkt werpen. Dat schrijft Simone Endert, fractievoorzitter van de studentenfractie AKKUraatd.

Ons ooit zo welvarende Nederland moet bezuinigen. Begrijpelijk, want onze rijkdom moet ook voor de toekomst worden veiliggesteld. Het is alleen jammer dat het kabinet-Rutte even is ontgaan wat er ook alweer aan de voet van al die weelde lag: gezond, hoogopgeleid verstand. Dat verstand raakt steeds verder zoek, want studeren wordt voor steeds meer studenten onbetaalbaar en ontoegankelijk. Ik som op: de langstudeerdersboete van 3.000 euro, de Harde Knip, de beperkingen rondom de aanvullende beurs, het hoge instellingscollegegeld bij tweede studies en schakelprogramma's, en de inkorting van het ov-recht met twee jaar.

Een hele waslijst? Onvoldoende volgens Halbe Zijlstra. Afgelopen donderdag heeft onze staatssecretaris namelijk een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd waarin hij pleit voor de afschaffing van de basisbeurs voor masterstudenten. Aan de Tweede Kamer nu de taak om te debatteren over het 'sociale' leenstelsel dat ervoor in de plaats moet komen. Een drastische koerswijziging van ons kennisland, waardoor het misschien wel afstevent op een plekje naast de Costa Concordia. Veel zaken die in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel worden genoemd, zijn hoogst twijfelachtig. Het valt te hopen dat onder de Tweede Kamerleden dit knagende gevoel eveneens wortel heeft geschoten.

Toekomstbestendigheid
Een argument dat Zijlstra aanwendt voor de afschaffing van de basisbeurs voor masterstudenten is dat dit ervoor zou zorgen dat de groeiende groep bachelorstudenten van studiefinanciering kan blijven worden voorzien. In principe een aardig argument; het academisch klimaat verandert immers en de toekomstbestendigheid ervan moet worden veiliggesteld. Echter, totaal niet te rijmen met de onlangs uitgelekte regeringsambitie om ook de basisbeurs in de bachelorfase te schrappen. Worden we hier zoet gehouden met Haagse mooipraterij?

Een volgend argument waarmee het sociale leenstelsel wordt verkocht, is dat dit een 'goede investering' in het onderwijs zal opleveren. Van zo'n overheidsinvestering is helaas geen sprake. De hogeronderwijsbegroting neemt niet toe, maar blijft gelijk. Terwijl er meer studenten bijkomen en het hoger onderwijs daarmee duurder wordt. Er zijn goede redenen om te geloven dat de maatregel vooral een ad-hocpoging is een begrotingstekort te dichten. Zelfs D66, oorspronkelijk geen tegenstander van het sociale leenstelsel, heeft gezegd teleurgesteld te zijn in de VVD, die haar verkiezingsbelofte - de afschaffing van de basisbeurs gekoppeld aan onderwijsinvesteringen - lijkt te breken.

Onder druk
Zijlstra spreekt in het wetsvoorstel de hoop uit dat het verlies van de basisbeurs geen reden is om niet aan een meerjarige masters te beginnen en jezelf daarmee op te zadelen met een nog hogere schuld. Minder optimistisch zijn de onderzoekers die recent stelden dat met name studenten met een lagere economische status beïnvloedbaar zijn door financiële prikkels. Juist deze groep komt door de maatregelen onder druk te staan. Het zijn de kinderen van bijvoorbeeld de bijstandsmoeders en ouders werkend in de zorg voor wie de toegang tot meer- of eenjarige masters wordt bemoeilijkt. Ik zeg dit met klem: dat moeten we echt niet willen.

Verder wordt in de toelichting bij het wetsvoorstel gesteld dat door afschaffing van de basisbeurs in de master - en door de onderwijsbezuinigingen in het algemeen - de studie meer prioriteit krijgt bij studenten. Zo simpel ligt dit niet. Studenten zullen, om aan voldoende geld te komen, naast het gedwongen afsluiten van leningen ook meer gaan werken. Dat dit ten koste gaat van het studeren, lijkt mij een open deur. Onze staatssecretaris heeft het overigens wel bij het rechte eind wanneer hij zegt dat studenten door de maatregel(en) bewuster met een studievertraging om zullen gaan.

Niet zo slim
Zeer onwenselijke gevolgen - het vervullen van nevenactiviteiten binnen het verenigingsleven en de medezeggenschap komt hierdoor extreem onder druk te staan - worden gemakshalve verzwegen. Tot slot een lesje maatschappijleer voor Zijlstra. In een westerse wereld waarin persoonlijke schulden dé bom onder de welvaart zijn, wil onze regering studenten stimuleren hoge, persoonlijke leningen aan te gaan en hen vervolgens op een onzekere arbeidsmarkt werpen. Op z'n zachtst gezegd is dat niet zo slim.

De PvdA beseft inmiddels dat hogere studieschulden op de woningmarkt zullen leiden tot verdere ontwrichting en verlamming. Afgestudeerden met een hoge studieschuld kunnen immers moeilijker een hypotheek afsluiten en worden tegelijkertijd buiten de sociale huursector geplaatst wegens hun inkomensniveau. Vooralsnog is hierop vanuit de politiek geen weerwoord gekomen.

Resumerend: ik begin mij steeds meer af te vragen of onze staatssecretaris enig idee heeft van de schade die hij aanricht met zijn maatregelen. De steeds grotere verdeeldheid die binnen de politiek ontstaat, geeft echter aanleiding tot hoop. Veel wijsheid wens ik de leden van de Tweede Kamer toe tijdens de debatten die zullen volgen. Opdat zij de materie beter in de vingers hebben dan Zijlstra.

^{Simone Endert is fractievoorzitter van de studentenfractie AKKUraatd in Nijmegen.}