'Kan de Obamania in 2012 achterwege blijven, please?'

OPINIE - Koen Petersen − 20/01/12, 06:00
© ANP. In de Melkweg Amsterdam volgen bezoekers in 2008 de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Media moeten de Amerikaanse presidentsverkiezingen helpen begrijpen en propaganda voor hun kandidaat achterwege laten. Dat betoogt amerikanist Koen Petersen.

Het aftellen is begonnen. Vandaag over exact een jaar is de inauguratie van de 45ste president van de Verenigde Staten. Blijft het Obama of vestigt Amerika z'n hoop op een Republikein? Voor de Hollandse nieuwsconsument valt voorlopig vooral één ding te hopen: dat de vaderlandse 'Amerikaexperts' dit keer iets minder gekleurd verslag doen.

De Verenigde Staten zijn voor ons land te belangrijk om over te laten aan louter propagandisten van de Democraten en hun voorman, president Obama. Nederland is de derde investeerder in de VS en de export naar de supermacht groeide in 2010 met 20 procent tot 17 miljard euro. Reden genoeg om evenwichtig verslag te doen van de verkiezingen.

Helaas, niets is minder waar. In 2008 zou 80 procent van de Nederlanders op Obama hebben gestemd, terwijl die in eigen land slechts 53 procent van de kiezers achter zich wist te krijgen. Een opmerkelijk verschil, dat kan worden verklaard uit gekleurde berichtgeving in de media en de partijdigheid van de leidende Amerikadeskundigen. Tegen de Nederlandse opinie in gunden de Amerikaanse kiezers sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog het presidentschap vaker aan een Republikein dan aan een Democraat.

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam concludeerden dat in de berichtgeving over de presidentsverkiezingen in 2008 door acht Nederlandse dagbladen kon worden gesproken van 'Obamania'. De Democraten en Obama kwamen vooral met succesverhalen in het nieuws. Obama kon volgens de onderzoekers zelfs op steun van de onderzochte dagbladen rekenen.

Capriolen
Dat beeld werd in 2008 verstevigd door de capriolen van de publieke omroep, met als toppunt de dagelijkse berichtgeving van de Democratische partijconventie met de wervende programmanaam Obama 2008. De kritiekloze presentatoren Prem Radhakishun en Jörgen Raymann klapten de handen blauw voor de Democraten, terwijl de Republikeinse partijconventie het moest stellen met de compacte doorsnee berichtgeving.

Wie vervolgens te rade ging bij de leidende Amerikadeskundigen in de praatprogramma's zag de voorkeur van het journaille bevestigd. Zo kwalificeerde Maarten van Rossem de Republikeinse presidentskandidaat John McCain als een 'verwarde bejaarde', terwijl Willem Post van Clingendael Obama aanprees als een 'tovenaar die mensen kan bedwelmen'.

Mijn vrees dat de argeloze tv-kijker dat soort deskundigenpraat ook dit jaar niet wordt bespaard, werd onlangs krachtig bevestigd door een optreden van Van Rossem aan tafel bij De Wereld Draait Door. Nog geen minuut nadat de emeritus hoogleraar zijn walging uitsprak over fact-free politics ('het idee dat politici de meest abjecte nonsens kunnen beweren zonder dat dat op de een of andere manier snel ontmaskerd wordt'), kwalificeerde deze 'wetenschapper' alle Republikeinse presidentskandidaten als 'een gezelschap van volstrekte psychopaten'. De presentator liet het onweersproken, zodat 1,3 miljoen mensen konden denken: Als een heuse professor zoiets zegt, zal het wel waar zijn.

Populisme
Van een als deskundige opgevoerde wetenschapper verwacht je minder populisme en meer duiding, want de waarheid ligt genuanceerder. Zo is de Republikein Mitt Romney cum laude afgestudeerd aan Harvard Law School; een aanzienlijk beter aangeschreven universiteit dan die waar Van Rossem zijn dienstjaren sleet.

Juist iemand als Van Rossem zou moeten uitleggen waar de standpunten van al die 'psychopaten' vandaan komen. Die conservatieve Republikeinse standpunten worden veelal verklaard uit de ontstaansgeschiedenis van de VS, die anders is dan die van Nederland. Was Nederland ooit een groot koloniaal rijk, de VS vinden hun oorsprong juist in de vrijheid die zij op hun Britse kolonisator bevochten. Vanaf de onafhankelijkheid in 1776 was duidelijk dat het regime van de Engelse koning George III niet mocht worden vervangen door een bemoeizuchtige federale overheid die de individuele vrijheid opnieuw zou beperken.

Daarnaast is godsdienstvrijheid een van de pijlers van de VS. De puriteinen die behoorden tot de eerste kolonisten, ontvluchtten Engeland op zoek naar geloofsvrijheid. De Nederlanden en Amerika delen eenzelfde startschot voor hun vrijheidsstrijd: een belastingoproer. Waar bij ons de hertog van Alva met zijn Tiende Penning de Opstand ontketende, ontstond in 1773 de Boston Tea Party als verzet tegen Britse belastingen. Enige kennis van de historie helpt bij het verklaren van Amerika's structureel sterke aanhang 'op rechts'.

Tovenaar
Voor sommige experts wordt het hard slikken, maar de kans dat Obama volgend jaar niet op het bordes staat als 45ste president is reëel. Zijn tegenstander wordt een Republikein, maar z'n vijand is de economie. De 'tovenaar' van 2008 evenaart mogelijk de wanprestatie van zijn partijgenoot Jimmy Carter. Waar Carter aan het begin van zijn (verloren) verkiezingsjaar in 1976 nog op 56 procent van de stemmen kon rekenen, is de steun voor Obama inmiddels geslonken tot 46 procent.

De uitslag van de verkiezingen kan grote gevolgen hebben voor Nederland. Media, deskundigen en commentatoren spelen een cruciale rol om te helpen de verkiezingen te begrijpen. Laten zij zich concentreren op berichtgeving en duiding - en propaganda voor 'hun' presidentskandidaat achterwege laten.

Koen Petersen is amerikanist. Vandaag verschijnt zijn boek 'Einddoel: Witte Huis'.

mailIcon print |

Jouw mening telt!

Deel jouw mening met de andere bezoekers

Aan het laden ...