De oorlogsmisdaden in Irak en Afghanistan duiden op structurele processen die in de Amerikaanse militaire organisatie bestaan. Dat betoogt cultureel antropoloog Tine Molendijk.

Weer duiken er videobeelden op van oorlogsmisdaden. Dit keer zien we Amerikaanse mariniers urineren over de lijken van Talibanstrijders. 'De handelingen op het beeldmateriaal komen niet overeen met onze waarden. Noch staan ze voor de aard van het marinierskorps. Dit is gedrag van de meest schandelijke soort en onacceptabel voor leden van het leger'. Terecht, en zoals altijd, nam het Korps Mariniers en het Pentagon met deze woorden afstand van de daden.

Geïsoleerde incidenten
Maar, ook zoals elke keer weer gebeurt, worden met dergelijke uitspraken deze voorvallen als geïsoleerde incidenten bestempeld. Dit, terwijl de significante overeenkomsten tussen de illegitieme 'voorvallen' van de afgelopen jaren nu toch voor iedereen duidelijk zichtbaar zijn.

Let wel, ik doel hiermee niet op het enkele feit dat er de afgelopen jaren talloze oorlogsmisdaden door Amerikaanse militairen in Irak en Afghanistan zijn gepleegd. Het voorval van de urinerende mariniers kunnen we niet ongeïsoleerd noemen puur omdat hun collega's ook dergelijke praktijken hebben uitgehaald. Hoewel we in het veilige Nederland onszelf graag anders vertellen: illegitiem geweld vindt in elke oorlog plaats, oorlogsmisdaden zijn onvermijdbaar.

Grootste aandeel
Van alle troepenmachten die in Irak en Afghanistan zijn geweest, leverden de Amerikanen het grootste aandeel. Zij verkeerden bovendien in de meest gevaarlijke situaties vergeleken hun internationale collega's (omdat de oorlogsregels van de Amerikaanse eenheden een stuk minder strikt zijn). Natuurlijk was er onder Amerikaanse militairen sprake van meer oorlogsmisdaden dan onder, bijvoorbeeld, hun Nederlandse collega's.

Maar zelfs wanneer we dit alles in acht nemen, dan zijn er in Irak en Afghanistan buitensporig veel gevallen van grensoverschrijdend of illegitiem geweld geïdentificeerd, die bovendien opvielen door hun mensonterende karakter. In Abu Ghraib werden krijgsgevangenen gedwongen naakt te poseren, homoseksuele handelingen uit te voeren, en zich te laten rondleiden aan een halsband door een vrouwelijke militair. Laten de Amerikaanse militairen nu precies in hun opwerktraject hebben geleerd dat naaktheid, homoseksualiteit en vrouwen-emancipatie de 'ultieme taboes' zijn voor de 'Arab psyche'.

In Afghanistan stelden verveelde militairen nog in 2010 een 'kill team' samen om onschuldige burgers te vermoorden, waaronder een 15-jarig jongetje. Elke keer nadat de militairen een burger hadden vermoord, sneden ze hem een vinger af en trokken een tand uit om deze als oorlogstrofeeën te bewaren. Vervolgens maakten ze van hun moorden tientallen foto's. Ze poseerden lachend voor de foto's met de lijken zoals jagers met een exotische vangst poseren. De reden? Afghanen, Taliban of niet, waren in hun ogen allemaal 'wilden' en 'achterlijke Moslims'.

Culturele en religieuze vernederingen
Wie rondkijkt op liveleak.com (waar ook de video van de urinerende mariniers gepubliceerd) vindt foto's van talloze andere culturele en religieuze vernederingen door Amerikaanse militairen, die gek genoeg nooit bekend gemaakt noch veroordeeld zijn.

En nu duiken weer video's op die getuigen van racistische animalisering. Op deze beelden worden de slachtoffers weer behandeld zoals vroeger 'savages' in kooien en aan touwen tentoongesteld werden in heel Europa, naast 'andere' exotische dieren.

Standaard strategie
Dit type retoriek en handeling is niet voorbehouden aan oorlogsmisdadigers. Het Amerikaanse ministerie van Defensie staat al toe krijgsgevangenen te martelen en muziek te laten luisteren waarvan 'Fuck you God' en 'America' de titels zijn. Sterker nog, dit is zelfs een standaard strategie geworden. Ook Afghaanse burgers zijn blijkbaar mindere wezens in de Amerikaanse strijd der beschaving: tot voor kort werden de opiumvelden waar zij van leven verbrand. Amerikaanse militairen leerden al ver voorafgaand aan hun uitzending dat hun missie onderdeel is van een 'clash of civilizations' waarin veel, heel veel, is geoorloofd.

Kortom, het feit dat van zoveel Amerikaanse oorlogsmisdaden beelden zijn gemaakt, laat al zien welke megalomanie er onderliggend aan is, en bovendien, dat het de bedoeling was de daden met zoveel mogelijk collega's te delen. Een tweede bewijs voor de 'normalisering' van dergelijke mensonterende percepties van krijgsgevangenen en burgers is het feit dat vernederende praktijken tegenover hen zelfs gelegaliseerd zijn in het Amerikaanse leger.

Niet over één kam
Laat mij mijzelf hier verduidelijken: ik scheer hier niet alle Amerikaanse militairen over één kam. Ik zeg niet dat er een 'American military mind' is. Dan zou ik dezelfde grove misvatting maken die in het Amerikaanse leger bestaat, waar militairen leren dat er een 'Arab mind' bestaat.

Wat ik hier wil stellen is dat al deze oorlogsmisdaden duiden op structurele processen die, onder andere, in de Amerikaanse militaire organisatie bestaan. Deze processen transformeren niet militairen tot oorlogsmisdadigers. Dat doen de militairen zelf. Maar ze maken het erg gemakkelijk om krijgsgevangenen en zelfs onschuldige burgers te zien als inferieure 'savages' met dezelfde 'Arab mind', die in een apocalyptische 'war on terror' altijd gewoonweg 'collateral damage' zijn.

^{Tine Molendijk is cultureel antropoloog.}