De omstreden Amerikaanse terreurgevangenis Guantánamo Bay bestaat vandaag tien jaar. President Obama baalt ervan, maar zijn tegenstanders zijn tevreden. Zij zeggen dat de wereld veiliger is door Guantánamo Bay. Is dat zo?

G.J. Knoops, Internationaal strafrechtsadvocaat. Maakte onderdeel uit van het verdedigingsteam van Salim Hamdan, de chauffeur van Bin Laden:

'Naast juridisch is ook rechtspolitiek gezien de wereld na tien jaar Guantanamo Bay er zeker niet veiliger op geworden. De argumenten van de Amerikaanse overheid dat door het gevangenenkamp op Guantanamo Bay juist aanslagen op Amerika zijn voorkomen - zoals Dick Cheney in zijn memoires beweert - en dat door middel van Guantanamo Bay andere terreurverdachten konden worden opgepakt - de vindplaats van Osama Bin Laden zou volgens voormalig CIA Director Leon Panetta gedeeltelijk zijn verkregen via verhoren op 'Gitmo' - zijn nog steeds onbewezen stellingen.

De FBI heeft destijds met zoveel woorden erkend dat de 'geavanceerde verhoormethoden' van de CIA op Guantanamo Bay juist weinig tot niets hebben opgeleverd aan waardevolle informatie. Sterker nog, de directeur van de FBI, Robert Mueller, gaf aan dat zijn agenten via de gewone verhoormethoden juist betere informatie verkregen op Guantanamo Bay.

Daarnaast: Van de 779 gevangenen die op het hoogtepunt van Guantanamo Bay daar vastzaten, werden er in de loop der jaren 600 zonder vorm van aanklacht vrijgelaten. En volgens cijfers van het Pentagon zou zo'n 25 procent zich (weer) hebben aangesloten bij een terreurnetwerk. Kortom, het gevangenenkamp Guantanamo Bay kent ook rechtspolitiek alleen maar verliezers.'

Bibi van Ginkel, terrorismedeskundige verbonden aan het instituut voor internationale betrekkingen Clingendael:

'De verdedigers van Guantánamo leggen de bewijslast altijd bij de tegenstanders. Die moeten dan aantonen dat Guantánamo de wereld niet veiliger heeft gemaakt, in plaats van andersom.

Maar laten we het toch eens omdraaien. Waarom is de wereld dan nu veiliger? Welke informatie hebben de Amerikanen verkregen die ze anders niet hadden kunnen krijgen? Waarom kunnen de gevangenen geen normaal proces krijgen?

We weten van onderzoeken naar radicalisering dat binnen een omgeving waarbij men zich niet houdt aan de mensenrechten, het proces van radicalisering sneller en makkelijker verloopt. Het is dus heel belangrijk om waar mogelijk de boodschap uit te dragen dat de rule of law en mensenrechten van groot belang zijn. Een van onze machtigste wapens is de kracht van onze vrije maatschappij en de rechtsbeginselen die altijd aanwezig zijn. Maar in het geval van Guantánamo Bay houdt Amerika zich zelf niet aan de mensenrechten. Amerika geeft zelf het slechte voorbeeld.

Daar komt bij dat terreurgroepen als Al Qaida de beelden uit Guantánamo Bay, maar ook van de martelingen in de Iraakse Abu Ghraib-gevangenis, hebben gebruikt om als propagandamiddel tegen Amerika en voor de rekrutering van nieuwe terroristen.

Daarnaast zitten de Verenigde Staten opgescheept met allerlei gevangenen die ze wel willen laten gaan maar die niet terug kunnen naar hun thuisland, omdat die een groot risico lopen om daar opgepakt en gemarteld te worden. Andere gevangen wachten op een proces, terwijl het maar de vraag is of er genoeg bewijsmateriaal is gevonden. Amerika heeft wel aan andere landen hulp gevraagd om gevangen op te nemen, maar daar heeft bijna geen land aan willen meewerken. Ook Nederland niet, ondanks dat we altijd een opgeheven vingertje hebben richting Amerika en hun beleid ten opzichte van terreurgevangenen.'

Arend Jan Boekestijn, oud-Kamerlid voor de VVD, docent aan de universiteit van Utrecht en schrijver:

'Er zijn twee denkscholen over Guantánamo Bay. De eerste is dat je altijd de correcte juridische weg moet volgen ten opzichte van terreurverdachten. Als je ze zonder proces opsluit, gooi je de hele rechtstaat overboord. Je accepteert dan wel dat als verdachten worden vrijgelaten ze zich mogelijk weer aansluiten bij een terreurnetwerk. De tweede school stelt dat je terreurverdachten moet opsluiten omwille van de veiligheid en dat dit belangrijker is dan een eerlijke procesgang.

Ik ben langzamerhand overtuigd geraakt dat de eerste aanpak het beste is. In het begin heb ik me laten meeslepen door experts die betoogden dat het heel lastig is om aan de benodigde bewijslast te komen. Terreurverdachten die gevechtshandelingen verrichtten maar geen gevechtskleding droegen vielen niet onder het oorlogsrecht en daarmee in een juridische leegte. Maar toch denk ik dat de eerlijke procesgang te verkiezen is boven het schenden van de rechten van gevangenen. De rechtstaat is het sterkst als je haar gebruikt als wapen tegen tegenstanders. Dan voorkom je dat terroristen het op pr-gebied van je winnen. Daarnaast kun je verdachten nog lange tijd laten volgen door de geheime diensten.

Bovendien blijkt uit onderzoek dat steeds minder moslims bereid zijn om zichzelf op te blazen. Dat komt omdat de terroristen ook veel moslims hebben gedood. Die uitwerking heeft het in ieder geval gehad op moslims in Amerika. Verder geeft de Arabische lente ook veel hoop, omdat dat hele proces buiten terreurgroepen zoals Al Qaeda is verlopen. Daarin heeft Geert Wilders dus geen gelijk; een heleboel moslims in de Arabische wereld zijn zelf in opstand gekomen voor de politieke vrijheid.'