Vuurwerk in Hong Kong bij het begin van het nieuwe jaar.  © ANP
Vuurwerk in Hong Kong bij het begin van het nieuwe jaar. © ANP © UNKNOWN

'Nederland; visieloos landje dat altijd tweede wordt'

Steeds meer camoufleren hypes en de vaak nikserige hufterigheid de middelmaat van ons land. We kunnen een voorbeeld nemen aan Hong Kong, waar verbeeldingskracht en durf overheersen. Dat stelt Rob Oudkerk.

Afgelopen weken bivakkeerde ik in Hong Kong. Niks bijzonders, gewoon op vakantie. Maar ik was ook nieuwsgierig naar instrumenten die ze daar gebruiken om (voedsel)verspilling tegen te gaan.

Consumenten in rijke landen gooien immers jaarlijks ruim 200 miljoen ton voedsel weg, evenveel als Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara produceren. Nederland verspilt in zeer hoge mate, en Hong Kong weinig. Belangrijkste determinant: alles van waarde gebruiken en hergebruiken: van een dier wordt echt alles tot voedsel vermalen.

Net toen ik er dieper in wilde duiken verscheen er een bericht op de voorpagina (!) van de South China Morning Post (een soort Volkskrant) dat mijn focus volledig veranderde. Het ging om een ander soort voeding: 'het Hollandse kannibalisme' dat via de twee elkaar etende presentatoren van BNN opeens wereldnieuws bleek te zijn geworden. De krant stelde in commentaren uiterst cynisch vast dat zelfs in de meest achterlijke binnenlanden van China wetten waren gemaakt om kannibalisme tegen te gaan en dat Nederland (dus) wel een zwaar onderontwikkeld en losgeslagen landje moest zijn. En dat zelfs een chirurg die aan dat kannibalisme had meegewerkt nog in functie bleef zei  veel over onze -citaat- immorele en cultuurarme natie.

Ruzie maken
Tot zover de krant. Maar de dagen daarna bleek bij lokale taxichauffeurs tot in westers georiënteerde toprestaurants ons kannibalisme het gesprek van de dag. Erger: waar ik bekend maakte dat ik uit Nederland kwam was de grootste gemene deler van commentaar 'een norm- en visieloos landje waar ze mensenvlees eten, ruzie maken en dat (dus) altijd tweede wordt'.

Dat laatste causale voetbalverband werd keer op keer gelegd. Daarna kwamen verhalen los over onze onverdraagzaamheid, onze kleine criminaliteit, onze omgangsvormen en onze haperende economie. De divergentie in commentaren zette me aan het denken. Over de maatschappelijke 'bedrijfscultuur'.

Nergens in het overvolle Hong Kong is er ergernis in de lange rijen. Rustig wacht men op zijn beurt. Niemand dringt voor. Niemand verheft zijn stem. Nergens hoorde ik 'mijn collega komt zo bij u'. Of 'u heeft het verkeerde formulier gebruikt, dus we kunnen u niet helpen'. Overal heb je het gevoel dat je nummer één bent, en heb je het gevoel dat iedereen alleen maar voor nummer één gaat. Op elke plek heb je het gevoel van gunnen in plaats van afzeiken, van grote waardering voor excellentie. Op alle plekken heb je het gevoel dat er passie, een missie of een visie zit achter grote(re) en kleine(re) zaken.

Nikserige hufterigheid
Binnen ons eigen land begint het steeds duidelijker te worden dat - verre van limitatief - een hype in De Wereld Draait Door of een ruzie tussen Sven Kockelman en Peter R. de Vries op televisie of het eten van een stukje mensenvlees het in Nederland allang gewonnen heeft van normen, waarden, missies, visies, passies en beginselen waar een maatschappij op moet drijven, wil die succesvol zijn. Steeds meer camoufleren die hypes, het sjagrijnige misgunnen en de vaak nikserige hufterigheid de soms ondragelijke lichtheid en de gekoesterde middelmaat van ons land, dat op een aantal belangrijke maatschappelijke terreinen een gapend gebrek toont aan richting en/of doorzettingsmacht.

Dat krijgt langzamerhand te zichtbare gevolgen. Niet alleen voor de politieke besluitvorming, die niet in staat (b)lijkt het tij ten gunste te keren. Ook bij bedrijven, universiteiten, hogescholen en in bijvoorbeeld de (jeugd)zorg en het onderwijs gaat het ontbreken van een agenda voor de toekomst zich nu wreken. Het wordt steeds moeilijker voor de politiek om andere dan financiële prioriteiten te stellen.

Voor iedere organisatie geldt dat het ontbreken van richting op termijn verloedering betekent. Dat geldt ook voor een samenleving. Het formuleren daarvan verreist verbeeldingskracht en durf. Een verrassend voorgehangen spiegel uit Hong Kong - waar dat soort eigenschappen (over)heersen - over hoe er tegen ons land wordt aangekeken, was geen gekke kerstgedachte om uit den vreemde mee te nemen. Het wachten is op werkelijk goede voornemens voor 2012.
   
Rob Oudkerk is arts, lector leefstijlverandering en directeur van de Jeugdfabriek.