In de kwestie van het verbod op ritueel slachten speelt geen botsing van mensenrechten; want het dierenwelzijn hoe belangrijk ook is geen mensenrecht. Het moge duidelijk zijn dat het een teken van beschaving is dat dieren geen onnodig leed wordt toegebracht. Daarmee kan gesteld worden dat er zwaarwegende argumenten zijn voor een verbod, maar dat is niet voldoende om een inbreuk op een mensenrecht te rechtvaardigen. Dat stelt hoogleraar Mensenrechtenschendingen Fred Grünfeld.

Gevoelens van angst en vrees hebben joden en moslims als morgen de Eerste Kamer het initiatief wetsvoorstel van het verbod op ritueel slachten niet afwijst. Dierenwelzijn krijgt dan voorrang boven de rechten van de mens. Dit is meer dan alleen een beperking van de vrijheid van godsdienst want het is een krenking wanneer hun identiteit en hun religieus gebod ondergeschikt wordt gemaakt aan het bedwelmd slachten van dieren. Zijn de rechten van de mens dan absoluut en kan daar geen enkele beperking op plaatsvinden? Nee, zo is het niet.

Omgekeerde wereld
In de eerste plaats hebben we hier te maken met een klassiek grondrecht dat de overheid zich heeft te onthouden van ingrijpen. Er is géén enkel grondrecht in Nederland bekend, waarin een aantasting van dat grondrecht door de overheid, alleen door de belanghebbende met een verzoek voor een ontheffing van die aantasting, kan worden hersteld. Dat is de omgekeerde wereld en klemmend nu het om een fundamenteel mensenrecht gaat. Dat zou in dit wetsvoorstel wel het geval zijn.

In de brief van 25 november 2011 aan de Eerste Kamer wordt gesteld dat ontheffing van de plicht tot voorafgaande bedwelming alleen kan worden verkregen 'als op basis van onafhankelijk vastgesteld bewijs is aangetoond dat het welzijn van slachtdieren bij de rituele slacht niet in grotere mate wordt benadeeld dan in het geval van slacht middels voorafgaande bedwelming'. Wanneer de PvdA vervolgens in dit verband vraagt of de regering andere voorbeelden kan noemen waarbij de bewijslast op de rechthebbende en niet op de overheid rust, luidt het antwoord: 'andere voorbeelden van een dergelijke bewijslast zijn het kabinet niet bekend'. Een unieke inperking van dit grondrecht dus.

Volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens kan de vrijheid aan een ieder zijn godsdienst  te belijden en de daarmee verband houdende geboden en voorschriften 'alleen bij wet worden beperkt als dat in een democratische samenleving noodzakelijk is in het belang van de openbare veiligheid, voor de bescherming van de openbare orde, gezondheid of goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen'.

In deze kwestie van het verbod op ritueel slachten speelt geen botsing van mensenrechten; want echt, het dierenwelzijn hoe belangrijk dan ook is geen mensenrecht. Het moge duidelijk zijn dat het een teken van beschaving is dat dieren geen onnodig leed wordt toegebracht. Daarmee kan gesteld worden dat er zwaarwegende argumenten zijn voor een verbod, maar de vraag is of dat voldoende is een inbreuk op een mensenrecht te rechtvaardigen.

Menselijke waardigheid
Naar mijn mening kan je het begrip menselijke waardigheid niet zo ver oprekken dat deze in het geding is, omdat je de slacht zonder bedwelming afgrijselijk vindt. Waarom moet het belang van degenen die in hun godsdienstvrijheid worden beperkt juist in dit geval wijken: hoe meet men dat ten opzichte van het mogelijke kortstondige leed van dieren en hoe weegt men dat leed af tegen fundamentele rechten? De vraag moet ook gesteld worden waarom, terwijl in veel andere gevallen het leed dieren aangedaan oneindig veel groter is, juist op dit beperkte terrein maatregelen zo veel noodzaak en prioriteit moeten hebben.

Volgens de indieners van dit initiatief wetsvoorstel valt dit onder de beperking van de goede zeden 'want het wetsvoorstel beoogt immers het dierenwelzijn te verbeteren'. Dit belang - van het dierenwelzijn - moet bovendien opwegen tegen de opgelegde beperking van het grondrecht van recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst. De indieners zeggen ja en ik zeg volmondig nee; dit belang weegt niet op tegen de beperking van dit mensenrecht en ik doe op een beroep op de Senatoren om morgen Nee te stemmen. De Eerste Kamer heet toch niet voor niets de 'Chambre de Réflexion',  een instituut waar maatschappelijke worteling en reflectie samenkomen.

Een korte toelichting van mij op deze felle oproep, te meer omdat ik zelf niet godsdienstig ben. De vraag is niet zozeer of de overheid heeft te bepalen of de koe de laatste vier stappen al dan niet onbedwelmd mag zetten. Het gaat om bescherming van religieuze minderheden die zich door deze voorstellen ernstig bedreigd voelen. De ervaring van uitsluiting gaat veel verder dan de beperkte groep die het direct aangaat. Dus verder dan zij voor wie het uitsluitend eten van kosher of hallal vlees een absoluut gebod is. Het raakt de brede groep die zich verbonden voelt met de religie of de culturele en historische achtergrond, doordat er zo weinig respect getoond wordt voor hun argumenten.

Een gevoeligheid voor vroegtijdige signalen in een samenleving bij schendingen van de Rechten van de Mens is wezenlijk, juist om de rechtsstaat gedachte in stand te houden. Elke stap naar uitsluiting is zo'n belangrijke vroegtijdige waarschuwing. Democratie is meer dan een kwestie van meerderheden, het is vooral een waarborg van de fundamentele rechten van de mens waar ook ter wereld.

^{Fred Grünfeld is bijzonder hoogleraar naar Oorzaken van Mensenrechten Schendingen aan de Universiteit Utrecht bij het Centrum voor Conflict Studies en universitair hoofddocent in de Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Maastricht en het Maastricht Centrum voor de Rechten van de Mens.}