Het enige wat de discussie tussen Youp van 't Hek, Govert Schilling, Malou van Hintum en Lars Anderson ons heeft geleerd, is dat we nu weten dat de linkse intelligentsia blijkbaar geen idee heeft, zich zeer fatsoenlijk acht, en in ieder geval niet van plan is om zelf iets te doen. Dat stelt schrijver Hans Hulst.

Het begon met een column in NRC van Youp van 't Hek, die liet weten dat we 'dit' niet moeten willen met zijn allen. Govert Schilling pakte het stokje over. Hij riep in een stuk op vk.nl zonder veel succes op tot een landelijk protest. Vervolgens deed Malou van Hintum een duit in het zakje met een poging vorm te geven aan een dergelijk protest. Want zonder focus wordt het niets. Zij suggereerde polsbandjes als voertuig voor onze ontevredenheid. Het voorlopige slotakkoord was zaterdag in de Volkskrant aan journalist Lars Anderson, die opmerkte dat links geen visie heeft. Om er vervolgens aan toe te voegen dat hij het antwoord ook niet heeft.

Het enige wat de discussie tussen deze opiniemakers ons heeft geleerd is dat we nu weten dat de linkse intelligentsia blijkbaar geen idee heeft, zich zeer fatsoenlijk acht, en in ieder geval niet van plan is om zelf iets te doen.

Heeft links geen visie? Het gebrek aan verhaal is geen exclusief links probleem. In feite hebben we sinds 1977 meestal regeringen gehad die rondom het midden bivakkeerden. Als er dossiers zijn die uit de hand zijn gelopen dragen zowel links als rechts schuld. Alleen krijgt links in tijden van laagconjunctuur traditioneel de zwarte Piet toegespeeld. De spilzucht van links is op die momenten koren op de bezuinigingsmolen van rechts.

Maakbaarheidsgedachte
Het echte probleem is dat het politieke proces is gestagneerd. Na de jaren zeventig is de maakbaarheidsgedachte ingeleverd. Recent nog hesen de kabinetten Balkenende de eigen verantwoordelijkheid op het schild, een filosofie waarop Mark Rutte een liberale variant belijdt. Het is een soort fatalisme; bij voorbaat toegeven dat je weinig kunt doen, in de hoop dat wij burgers ons verwachtingspatroon bijstellen. In werkelijkheid accelereerde het alleen maar de afname van ons vertrouwen in de politiek.

Er iets aan doen? De entree van nieuwe partijen is lastig en de grote partijen zijn intern dichtgetimmerd door de massa meepraters, jarenlange getrapte interne selectie, en beklemmende fractiediscipline. Tel daarbij de afbraakrisico's van de politiek en de intellectuele nivellering - voor nuance is in de media doorgaans geen ruimte - en je hebt een verklaring waarom mensen met visie de politiek links laten liggen. Want wat is daar nu te halen?

Rattenvanger
Het gebrek aan intellectueel leiderschap heeft de vroegtijdige aanpak van een aantal problemen verhinderd. De spanningen waar Geert Wilders als rattenvanger van Hamelen zo handig zijn profijt mee heeft kunnen doen, zijn het resultaat van maatschappelijke desintegratie. Natuurlijk is deze problematiek niet toe te schrijven aan partij A of B. Individualisering, het afnemen van sociale controle door het omvallen van de zuilen, het ontstaan van virtuele sociale verbanden die niet op nabijheid zijn gebaseerd, de door het samenklitten van allochtone bevolkingsgroepen en religieuze beletsels hortende integratie; dat zijn oorzaken die buiten de politiek liggen.

Waar de politiek wel schuldig aan is, is dat ze blijkbaar niet in staat was om bijvoorbeeld het falende multiculturele experiment en de ontsporende woningmarkt op tijd aan te pakken. Ook de excessen in de financiële wereld werden niet herkend. Daardoor ontstonden wonden waarin het nu prettig roeren is voor populisten. De politiek volgt (dat doet ze steeds), probeert zich aan te passen, maar dat doet alleen maar meer afbreuk aan het toch afbrokkelende vertrouwen, want de rechtse melodie voelt niet authentiek. Zie de ongemakkelijke dans van CDA en VVD met de PVV.

Het is dus niet zozeer links of rechts dat geen verhaal heeft, maar het concept van de ledenpartij dat haar langste tijd heeft gehad. Er zingen in de maatschappij wel degelijk oplossingen rond, maar daarvoor is in de verambtelijkte partijapparaten geen plaats. Daarbij zijn we gaan geloven dat er geen oplossingen bestaan voor de grote problemen van deze tijd, omdat ons (ten onrechte) is ingeprent dat de maatschappij niet maakbaar is en zo gecompliceerd in elkaar zit dat alleen specialisten - of dat nu op de departementen of in de bankwereld is - het gesprek nog kunnen voeren. Mede door ons te laten meevoeren op de golven van deze expertise zijn we de regie over de grote lijn kwijtgeraakt.

Overlever
Onze premier is  geen leider maar een overlever. Een man die, net als zijn voorganger Jan Peter Balkenende, handig bleek in het opklimmen in een partijapparaat zonder aanstoot te geven met al te originele gedachten en die binnen de fractie vervolgens dit kunstje herhaalde. Daarna was de kiezer pas aan zet. Die kiezer mocht kiezen tussen de fletse maaltijden die werden opgediend door partijen die niet veel meer vertegenwoordigen dan het dichtgeslibde adergestel van ons bestel. De democratische dood in de pot.

De oplossing laat zich raden. Het is tijd voor een partij die een echt alternatief biedt voor de politieke houthakkers. Een partij zonder leden, bestaande uit een kleine kern van denkers die zonder ambtelijke of historische hinder het programma schrijft en kandidaat staat, waarbij een samenhangende visie op de toekomst het vertrekpunt is. Met naar te hopen valt een leider die zijn intellectueel vernuft kan vertalen in een begrijpelijke boodschap, zoals Den Uyl dat kon. Van intellectuele vlieggewichten als Rutte, Wilders, Sap en Roemer valt in dit opzicht namelijk weinig te verwachten. We hebben ideeën nodig die nog niet de nek zijn omgedraaid op het moment dat de kiezer in het stemhokje staat.

Als Youp het niet had gelaten bij incidentele verontwaardiging in een zelfreinigende column en als toekomstig patroon de eerste steen had gelegd voor een dergelijk alternatief, had ik daar groot respect voor gehad. Zijn publieke magnetisme en banksaldo zijn er ook groot genoeg voor. Nu denk ik toch vooral: tja.

Misschien in de rebound dan, Youp?

^{Hans Hulst is schrijver/journalist.}