Peiling: 'In deze tijd is het ideaal voor Iran om te provoceren'

Vandaag besloot de Europese Unie tot hardere sancties tegen Iran. Dinsdag werd de Britse ambassade in Teheran door een woedende menigte bestormd, waarop de Britten al hun ambassadepersoneel terugtrokken. Is de kans op een oorlog groot? En hoe moeten we de situatie in Iran zien? Vk.nl peilde de meningen.

Rob de Wijk, directeur The Hague Centre for Strategic Studies:
'We moeten de situatie in Iran niet overdrijven, het is geen eurocrisis. Er zullen ongetwijfeld hardere sancties komen of een olieboycot maar geen oorlog. Een aanval op een ambassade is ernstig maar het is geen oorlogsverklaring.

De VS staat niet te springen om oorlog te gaan voeren, dat zagen we al in Libië. Een oorlog zou enorme consequenties hebben voor de olieprijs. Niemand heeft daar belang bij. Iran weet dat. Iran weet dat de VS en het Westen zwak zijn. Dat is ook een volstrekt plausibele verklaring voor het handelen van Iran.

Het westen kan zich domweg geen oorlog permitteren. De kosten voor zoiets zijn enorm, de olieprijs zou omhoogschieten, en we zitten al in een eurocrisis. Als er oorlog zou komen, stort het Westen in elkaar. Iran weet dat en wil dus wel oorlog. Het zou me niets verbazen als er meer van dit soort provocaties gaan komen. De crux is: in deze tijd is het ideaal om te provoceren. Wij kunnen ons gewoonweg geen conflict permitteren. En dus zal Iran vaker van zich laten horen.

Eventuele sancties of veroordelingen horen allemaal bij de westerse symboolpolitiek.

En Israël? Israël kan niet in z'n eentje Iran aanvallen. Dat kan het technisch niet aan. Iran is niet achterlijk en heeft natuurlijk al maatregelen genomen. De ontwikkeling van een eventueel kernwapen gebeurt hetzij diep onder de grond hetzij in bunkers. Zelfs als je weet waar deze activiteiten plaatsvinden dan is er maar een oplossing en dat is een atoombom op die plek werpen. Maar dat ga je als land natuurlijk niet doen. Dat is politiek, moreel en ethisch onaanvaardbaar. Ook al heeft Iran een kernwapen, de risico's zitten niet in het hebben van een kernwapen maar in de fase er naar toe. Dat zag je ook bij India en Pakistan. Toen Pakistan eenmaal dat kernwapen had, hoorde je daar niemand meer over. De Israëlische legertop weet zelf ook wel dat het niet in zn eentje tegen Iran op kan. Maar vaak is er in dit soort gevallen sprake van politieke incompetentie, net als bij de eurocrisis. Als ze het zouden doen, zou het een stompzinnig besluit zijn.'

Ko Colijn, directeur Instituut Clingendael
'Alles draait uiteindelijk natuurlijk om de nucleaire kwestie. Het gaat nu om de vraag of deze situatie voldoende verontwaardiging gaat opleveren om in te grijpen. En of er in de VN-veiligheidsraad nog een vijfde ronde sancties zal komen. Maar we moeten het wapengekletter voldoende relativeren.

Nadat het atoomagentschap eerder een scherp rapport over Iran schreef, is de grote vraag of het nu bij een scherpe veroordeling blijft of dat er ook echt strenge sancties komen. Alleen dan kunnen we over een volledig succes spreken. Anders staan we in ons hemd door heel hard te blaffen maar niets te doen.

Maar hoogstwaarschijnlijk willen China en Rusland geen scherpe sancties. Met alleen de VS en Europa kan je eigenlijk niets want dan raak je Iran maar half. Er wordt nu alles aan gedaan om China en Rusland zo ver te krijgen toch deze strenge sancties te steunen. De sancties houden het volgende in: het boycotten van de banken, een olie-embargo en reisverboden. De bestorming van de Britse ambassade is weer een argument om China en Rusland zo ver te krijgen toch in te stemmen. Maar na Libië is het moeilijk om draagvlak te krijgen. Toch verwacht ik uiteindelijk niet dat het in VN-verband gaat lukken om Iran aan te pakken.

Ook de aankondiging van de Britten dat ze met strenge maatregelen gaan komen moeten we relativeren. Over twee maanden zit de Britse ambassadeur gewoon weer in Teheran. Ze hebben hem nu weggehaald om even hun tanden te laten zien.

Het grootste risico is dat Israël het gevoel heeft het helemaal alleen te moeten doen. De Fransen en de Britten proberen te voorkomen dat Israël niet het gevoel krijgt dat er te weinig gebeurt. De grootste zorg is dat de Israëli uit machteloosheid op eigen houtje aan de slag gaan en Europa niet inlichten over mogelijke acties. De westerse wereld probeert nu dus Israël van avonturen af te houden. Ik vermoed wel dat Israël voldoende power heeft om Iran in z'n eentje aan te pakken, maar ik denk niet dat het het hele nucleaire programma kan omgooien. Israël moet heel strategisch nadenken. Ze mogen namelijk niet over Turkije en Irak vliegen.

Voor Nederland zie ik totaal geen eigen rol. Rosenthal heeft zijn ambassadeur alleen teruggeroepen om de Britten te steunen en Israël het gevoel te geven dat het wordt gesteund.
We hebben onszelf door het scherpe rapport van het Atoomagentschap in deze positie gebracht. Als je A zegt moet je ook B zeggen. We moeten nu iets doen. Maar we moeten niet vergeten dat strenge sancties onszelf ook pijn gaan doen. Ik voorzie geen oorlog. Dit incident zal niet uit de hand lopen. Het spel met Iran kan nog eindeloos doorgaan.'

Jill van de Lint, woordvoerder van de Britse ambassade in Den Haag:
'Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de ambassade in Teheran gesloten. We hebben besloten om al onze medewerkers te evacueren en iedereen is op dit moment weg uit Iran. In dit stadium betekent dat niet dat de diplomatieke relaties met Iran in zijn geheel worden verbroken. Onze relaties met Iran blijven op het laagste niveau onderhouden worden. We willen zeer duidelijk zijn ten opzichte van Iran en iedere andere natie dat een dergelijke actie gericht tegen onze ambassades en die wij beschouwen als een flagrante inbreuk op internationale verantwoordelijkheid, volledig onacceptabel is voor het Verenigd Koninkrijk.'

•