Inteelt vormt al decennialang de hoeksteen van de dierenfokkerij. Het fokken op extreme uiterlijke kenmerken leidt bij veel rassen tot grote welzijnsproblemen. Het is tijd voor de overheid om in te grijpen, constateert de Sophia-Vereeniging tot Bescherming van Dieren .

Dit weekend vindt in Amsterdam de jaarlijkse freakshow plaats van honden met afwijkingen. Ze zijn er allemaal: de Engelse bulldog met de platte snuit waardoor het dier niet normaal kan ademen, het 'Pim Fortuyn-hondje' met de kleine schedel waar zijn hersenen niet in passen en de Shar-Pei met zijn bizarre huidplooien die een constante bron van infecties vormen. Bij de Amsterdam Winner, een internationale hondententoonstelling, worden prijzen uitgereikt aan misvormde honden. Wanneer gaat het kabinet deze freakshows verbieden?

Alle honden stammen af van de wolf. Maar een chihuahua, een poedel en een Deense dog lijken in uiterlijk en gedrag in niets meer op hun verre voorouder. Oorzaak is het fokbeleid dat al vele tientallen generaties eenzijdig gericht is op de uiterlijke kenmerken van honden. Die zijn tot in detail vastgelegd in internationale rasstandaarden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de lengte van de snuit, de vorm van de schedel, de staartdracht en de lichaamsgrootte.

Om zo goed mogelijk aan de rasstandaard te voldoen, wordt er gefokt met ouderdieren die deze kenmerken in extreme vorm bezitten. In een gericht proces hebben fokkers de rashonden in de gewenste vorm gedwongen. Dat heeft geleid tot een waar rariteitenkabinet: honden met uitpuilende ogen, afgeplatte snuiten, kleine schedeltjes of overdadige rimpels.

Aandoenlijk uiterlijk
Het fokken op extreme uiterlijke kenmerken heeft bij veel rassen geleid tot grote welzijnsproblemen. De kleine bolle schedel van de Cavalier King Charles-spaniël zorgt voor een aandoenlijk uiterlijk, maar is zo klein dat de hersenen er niet goed in passen. Daardoor lijdt de hond hevige pijn. De Boston-terriër en de Engelse bulldog kunnen door hun veel te korte snuit moeilijk ademhalen. En omdat deze honden bij het eten of drinken veel lucht 'inslikken', hebben ze vaak last van stofwisselingsproblemen. Toch vinden veel mensen deze misvormingen prachtig; tijdens de Amsterdam Winner, die dit weekend in de RAI plaatsheeft, zullen veel rashonden in de prijzen vallen. Het is een ware freakshow waar het publiek op afkomt.

Naast de problemen die het directe gevolg zijn van hun uiterlijk kennen veel rashonden afwijkingen die worden veroorzaakt door inteelt. Fokkers werken met een beperkt aantal fokouders. Reuen met meer dan duizend nakomelingen zijn geen uitzondering. Door die inteelt is de erfelijke basis van veel rasdieren erg smal geworden. Daardoor kunnen zeldzame genetische defecten die voorheen verborgen bleven zich plots openbaren. Ook daarvan zijn de voorbeelden legio: boxers hebben vaak hartproblemen, veel husky's zijn doof en labradors hebben een verhoogde kans op kanker.

Van God los
Dat er iets grondig mis is in de rasdierenfokkerij weet ook staatssecretaris Bleker. In november 2010 zei hij tijdens de begrotingsbehandeling van zijn ministerie dat 'in de fokkerijwereld, met name bij de gezelschapsdieren, mensen soms helemaal van God los zijn'. Toch is Bleker niet van plan om de problemen aan te pakken. Dat wil hij overlaten aan de sector zelf - dezelfde sector die de problemen heeft veroorzaakt en die er flink geld aan verdient!

De dierenfokkers zelf zullen de erfelijkheidsproblematiek niet terugdringen. Bovendien is de dierenfokkerij slecht georganiseerd. Lang niet alle hondenfokkers zijn aangesloten bij een rasvereniging. Voor de raskattenfokkerij is de situatie nog hopelozer; in Nederland zijn er maar liefst twaalf raskattenverenigingen, die bijna allemaal hun eigen stamboeken hanteren. Tot een gezamenlijke aanpak van inteelt zal het nooit komen. Bovendien zijn er nog steeds dierenfokkers die glashard beweren dat inteelt het ras sterker maakt. Inteelt vormt al decennialang de hoeksteen van de dierenfokkerij - bij rasdieren, maar óók bij lookalikes. Dat zijn dieren zonder stamboom, maar mét hetzelfde uiterlijk als rasdieren.

Verbod
Wat moet er gebeuren als zelfregulering niet werkt? Dan moet de overheid ingrijpen. Als eerste stap zou er een verbod op shows en wedstrijden met rasdieren moeten komen. Die wedstrijden, waarbij rasdieren op uiterlijkheden worden beoordeeld, dragen in belangrijke mate bij aan het vergroten van de erfelijkheidsproblematiek. De winnaar van zo'n show ziet namelijk zijn marktwaarde sterk stijgen en wordt daarom door de fokker op grote schaal ingezet als fokdier. Elke fokker wil wel een nestje van zo'n kampioen en is bereid daar flink voor te betalen. Er bestaan reuen die meer dan duizend nakomelingen hebben, nadat ze honderden malen zijn ingezet als fokdier. Zo geeft de kampioen zijn erfelijk materiaal (inclusief erfelijke afwijkingen) door aan vele, vele nakomelingen. Latere kruisingen tussen verwante dieren zorgen dat die afwijkingen zich plotseling kunnen manifesteren.

Als shows worden verboden en dieren niet langer op uiterlijke kenmerken worden gekeurd, wordt het veel minder aantrekkelijk zijn om te fokken met dieren met een extreem uiterlijk. Door zo'n verbod zal de inteelt sterk afnemen en kunnen de gezondheid en het welzijn van de dieren weer belangrijk worden. Zeker als er in de foklijnen ook dieren 'van buiten het ras' worden geïntroduceerd. In de rasdierenfokkerij zou het welzijn van de dieren centraal moeten staan en niet het geld dat de fokker kan verdienen met het inzetten van zijn 'winner' als fokdier. Honden met uitpuilende ogen, afgeplatte snuiten, kleine schedeltjes of overdadige rimpels zijn niet mooi, maar zielig.

^{Helma van de Vondevoort is directeur van de Sophia-Vereeniging tot Bescherming van Dieren.
Frank Wassenberg is beleidsmedewerker van deze vereniging.}