We zijn met onverminderde snelheid door onze fysieke reserves voor de toekomst aan het werken, constateert Bertus Tulleners. De volgende crisis zal een fysieke basis hebben.

Alle ogen zijn gericht op de  voortwoedende financiële euro-crisis. Voorlopig zal de discussie over de achterliggende oorzaken en mogelijke oplossingen niet ophouden, de wereldeconomie hobbelt echter verder. Zoals sommigen grappend opmerken, op naar de volgende crisis.

Dat er volgende economische crises komen is iedereen duidelijk. Dat deze wellicht een fundamenteel andere oorzaak zullen hebben niet.
De afgelopen decennia is welvaart gecreëerd door leningen (veelal hypotheken) uit te geven en vervolgens op basis van die leningen complexe financiële producten met hoge winst en risico marges te ontwerpen. Dit resulteerde in een legaal mondiaal casino waarin 'het huis' uiteindelijk altijd verliest en de spelers winnen, mits ze slim zijn. Goed voor enkelen en schadelijk voor velen.

Financiële trucs
Een volgende crisis zal echter een fysieke basis hebben en daarmee niet op te lossen zijn door financiële trucs. Deze volgende crisis heeft niet alleen effecten in de echte wereld, maar ontstaat daar ook.
De fysieke basis van die crisis is al enkele decennia gestaag aan het opbouwen. Enerzijds zien we toenemende consumptie van een groeiende wereldbevolking die steeds welvarender wordt.

Aan de andere kant is de afhankelijkheid van uitputbare grondstoffen niet afgenomen en wordt de herstellende capaciteit van (in principe) hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen steeds meer ondermijnd. Dat de aarde een fysiek beperkte speeltuin vormt voor samenlevingen en economieën is oud nieuws. Dat de processen achter deze ontwikkeling sterk lijken op processen achter de recente 'virtuele' crisis is wellicht iets dat niet iedereen beseft.  Dit zou ons verder bewust moeten maken van de noodzaak om bij te sturen. Tot op heden doen we dit nauwelijks.

De afgelopen decennia is ook welvaart gecreëerd door onduurzame ontginning van grondstoffen, dumpen van afvalstoffen en andere inefficiënties in het economisch systeem. Welvaart voor de spelers die de waarde van deze publieke goederen kunnen vatten in een product of dienst of de de middelen hadden deze te consumeren- en kosten voor de mensheid als geheel (door afschuiven van problemen in tijd en ruimte).  Net als bij de financiële crisis vergroot dit type waardecreatie de risico's op iets langere termijn. Wij lenen van de toekomst, maar vergeten dat we daar dus ook de rente over zullen moeten betalen. Waar de waarde wordt gerealiseerd door weinigen, blijken de risico's voor iedereen te groeien.

Moralistisch gepreek
Duurzaamheid is als term nog steeds vaak geladen met een laag (onconstructief) idealisme, moralistisch gepreek en populaire technocratische luchtfietserij. Want nee, het gaat niet om het creëren van Utopia of het redden van 'de aarde'. En nee, de elektrische auto is niet de oplossing voor 'het milieu-probleem'. In feite gaat het om niets meer dan het garanderen van kansen en kwaliteit van leven voor mensen nu en in de toekomst.

Die toekomst lijkt ver weg in de prognoses en projecties tot 2030 of 2050. Hij komt mij echter akelig dichtbij wanneer ik me bedenk dat ik in 2050 pas 66 ben. Vooral wanneer ik constateer dat wij ons met onverminderde snelheid door onze fysieke reserves voor deze toekomst aan het werken zijn. We debatteren over de algemene voorwaarden van de huurovereenkomst van een huis dat voor onze ogen aan het aftakelen is.

Ook binnen een populistisch 'liberaal' denkkader zou voorgaande een hint moeten zijn voor het bijstellen van het maatschappelijk raamwerk waarbinnen de markt kan werken - Mark(t), word je al wakker? Wanneer de markt faalt is het immers noodzakelijk om voorwaarden te creëren waardoor zij weer kan slagen in dat waar ze goed in is: vergroten en verdelen van waarde over individuen en samenlevingen.

Niet voor enkelen, ten koste van allen. Maar voor allen, met alle bewegings- (en dus ondernemings-) vrijheid voor het individu.
Voor het vermijden van de fysieke economische crisis betekent dit dat de markt de condities moet krijgen om goederen duurzaam te produceren, hergebruik te maximaliseren en de afhankelijkheid van uitputbare bronnen te verkleinen. In die markten zou Nederland moeten innoveren. Niet vanuit idealisme of braafheid maar omdat in die markten echte waarde te creëren is. Fysieke waarde die niet smelt onder de aanhoudende stralen van een virtuele financiële zon.

Lege retoriek
Dit vergt geen hoogdravende of lege retoriek. Geen 'Nederland Kennisland' en geen 'Sterk Inzetten op Innovatie in Topsectoren' terwijl de financiële middelen om te innoveren opdrogen. Geen fooitjes om iets gezelligs groens te doen. Het vergt wel visie en leiderschap om de lijnen uit te zetten voor de economische en maatschappelijke transitie naar een land dat deze volgende crisis goed doorstaat.

^{Bertus Tulleners (1984) is Partner bij Polre Advisory en lid van het platform nieuwe leiders.}